Арцём Бутомаў — Java Tech Lead і AI-інжынер, аўтар канала пра AI. Праблемы са слыхам не перашкодзілі яму пабудаваць паспяховую кар’еру ў галіне, дзе камунікацыя голасам — і офлайн, і онлайн — мае вырашальнае значэнне.
Арцём Бутомаў — Java Tech Lead і AI-інжынер, аўтар канала пра AI. Праблемы са слыхам не перашкодзілі яму пабудаваць паспяховую кар’еру ў галіне, дзе камунікацыя голасам — і офлайн, і онлайн — мае вырашальнае значэнне.
— У 2003 годзе ў оксфардскай газеце This is Oxfordshire выйшаў артыкул пад загалоўкам «Donors help child to hear». На фота ў гэтай газеце — я, і мне 10 гадоў.
У мяне парушэнне слыху — лічыцца, што гэта адно з аддаленых наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. З-за гэтага гарадскі аддзел адукацыі Магілёва накіраваў мяне ў Англію праз праграму Friends of Chernobyl’s Children: я жыў у мясцовай сям'і, мяне бясплатна лячылі, падабралі слыхавыя апараты.
Доктар тады сказаў, што «ва ўсходнееўрапейскіх краінах дзяцей з парушэннямі слыху часта ўспрымаюць як разумова адсталых». Гэта праўда: такіх дзяцей, як я, часта аддавалі ў спецыяльныя школы. Але мая маці зрабіла іншы выбар. Яна знайшла педагога і сказала ёй наўпрост: «Майму сыну не трэба проста добрыя адносіны — я хачу, каб яму далі веды».
Я адставаў у развіцці: загаварыў толькі ў 4 гады, а вучыць вершы, пераказваць тэксты было асобным выпрабаваннем. Летам, калі мне было 11, я прачытаў каля 40 кніг — гадавую школьную праграму разам з факультатыўнымі спісамі.
Тая паездка ў Англію пакінула след: я ўбачыў не іншы свет — у нас у Магілёве таксама было ўсё: і цацкі, і бальніцы, і нармальнае жыццё, — я ўбачыў, наколькі тэхналогіі могуць быць больш развітымі. Тады, у 10 гадоў, я вырашыў: калі вырасту, хачу жыць там, дзе тэхналогіі ідуць наперадзе.
Чытанне кніг дало мне маўленне амаль без акцэнту. Пашанцавала з настаўнікамі: у школе, у гімназіі, у ліцэі, у ІТМА — усюды былі людзі, якія патрабавалі.
У 11 класе я перамог на алімпіядзе па матэматыцы сярод краін СНД, Балтыі і Грузіі — узяў дыплом другой ступені. Перада мной адчыніліся дзверы ІТМА, ВШЭ, МФТІ і яшчэ дзевяці топавых універсітэтаў Расіі. Настаўнік фізікі дапамог тады з выбарам: ІТМА. Я паехаў у Пецярбург.
Так, было цяжка — дарослае жыццё, шмат замежных студэнтаў, жорсткая канкурэнцыя, цяжкасці з сацыялізацыяй і камунікацыяй.
Навошта я ўсё гэта расказваю — таму што ведаю: дзесьці проста цяпер ёсць дзіця, і ягоныя бацькі стаяць перад выбарам: спецыяльная школа ці звычайная. Лепшая абарона для дзіцяці — не агароджваць яго ад цяжкасцяў, а даць інструменты для іх пераадолення. А сваім маме і тату хачу сказаць дзякуй за тое, што выбралі цяжкі шлях.
Я ў ІТ з 2015 года — ужо 10+ гадоў вопыту. Калі лічыць па кампаніях, змяніў 4-5 месцаў працы. Даўжэй за ўсё працаваў у EPAM — каля 4 гадоў. Цяпер працую ў фінтэху, і мне падабаецца. Складаныя працэсы, высокая адказнасць, сур’ёзныя тэхналагічныя выклікі. Менавіта ў такіх умовах я на сваім месцы.
У пачатку кар’еры было няпроста. Пасля заканчэння ўніверсітэта я застаўся ў Пецярбургу на тры гады, потым вярнуўся ў Беларусь, працаваў тут.
Пасля таго як EPAM пачаў масава скарачаць беларускую каманду, прапановаў на новыя праекты не паступала, а бэнч зацягнуўся. З кампаніяй мы развіталіся добра — з годнай кампенсацыяй. Я прыняў рашэнне рухацца далей і пераехаў у Расію.
Цяпер я Java Tech Lead і AI-інжынер у адным з найбуйнейшых банкаў Расіі. Будую рухавік разліку крэдытных ставак, LLM-сістэмы і мультіагентныя RAG-пайплайны. Пераможца ўнутранага AI-хакатона. Студэнт магістратуры ITMO AI Talent Hub.
Так, субтытры ўсё яшчэ ўключаныя ў мяне на кожным званку.
Імплант мне прапаноўвалі — адмаўляюся, таму што аперацыя азначае поўную страту рэшткавага слыху. Я не медык, але AI-інжынер: акуляры з субтытрамі ў рэальным часе, нейраінтэрфейсы, новыя спосабы апрацоўкі гуку — гэта напрамак, які развіваецца проста цяпер. Я веру, што тэхналогіі і AI знойдуць шлях без скальпеля. Можа, памыляюся, але я прывык ставіць на тэхналогіі.
На працы пра маю тугавухасць ведаюць нямногія — толькі тыя, з кім доўга працую асабіста. Не таму што саромеюся, проста папярэджанне не дапамагае: часта людзі ўсё роўна не гавораць гучней, не паўтараюць выразней, а адчуваць жаласць да сябе я не хачу.
Я выбудаваў свой рэжым працы: асінхронная камунікацыя, перапіска, пошта. На званках часцей гавару сам — расшыфроўку чытаю паралельна. Размова тэт-а-тэт, вядома, працуе лепш, чым групавыя абмеркаванні.
Калегі ўспрымаюць мяне як моцнага спецыяліста. Гэта нарабляцца гадамі — за кошт экспертызы, а не тлумачэнняў. Да мяне прыходзяць за кансультацыяй, давяраюць маім рашэнням. Адсутнасць слыху пакінула свой адбітак — і я навучыўся выкарыстоўваць гэта як перавагу: развіў упартасць, фокус, уменне працаваць без пастаяннага шуму выклікаў.
Уплыў праблемаў са слыхам на камунікацыю ёсць, было б няшчыра гэта адмаўляць. Некаторым зручней хутка прагаварыць усё на званку, чым пісаць — і я гэта адчуваю. Са свайго боку кампенсую праз AI-інструменты і падрыхтоўку: субтытры ў рэальным часе, расшыфроўкі, наводзячыя пытанні, аўтасамары сустрэчаў. Там, дзе іншыя губляюць час на паўторы і ўдакладненні, у мяне ўжо ёсць гатовы тэкст.
Я працаваў з заказчыкамі з ЗША, Бельгіі, Францыі — і гаварыць, і чытаць субтытры мне аднолькава камфортна як па-руску, так і па-англійску. Мова на якасць працы не ўплывае.
І так, калі я папярэджваю пра тугавухасць, многія ідуць мне насустрач: набіраюць тэкст хутчэй, чым гавораць самі, імкнуцца данесці думку з першага разу. Аднойчы калега сказаў, што дзякуючы нашай сумеснай працы ён навучыўся выражацца больш дакладна і лаканічна — менш слоў-паразітаў выкарыстоўвае, пераходзіць адразу да сутнасці. Так што адаптавацца прыйшлося не толькі мне.
Не ведаю, змянілася б штось, калі б я чуў лепш. Але я ведаю дакладна: за 10 гадоў у распрацоўцы слых ні разу не перашкодзіў мне рабіць працу добра.
Я не заўсёды папярэджваю прадстаўнікоў кампаніі, у якую праходжу суразмоўе, пра праблемы са слыхам, — залежыць ад сітуацыі. На тэхнічным інтэрв’ю часцей згадваю пра гэта, каб не было сюрпрызаў. А вось на ранніх этапах з рэкрутарам звычайна не, таму што, як мне здаецца, гэта можа паўплываць на адсеў.
…Некалькі гадоў таму ў мяне было суразмоўе ў буйную кампанію, прапаноўвалі рэлакейт у Катар. Тэхнічная частка была на англійскай у Teams. Нейрасеткі дрэнна спраўляліся з акцэнтам інтэрв’юера — у субтытрах я бачыў толькі бессувязныя абрыўкі фраз. Спраўляўся, як мог.
Праз два дні прыйшла адмова. Фармулёўка была наступнай: «Тэхнічная частка — выдатна. Па англійскай — кандыдат адчуваў цяжкасці з аўдзіраваннем». Інтэрв’юер не ведаў пра маю тугавухасць, гэта Teams не справіўся з расшыфроўкай. Я прачытаў адказ і засмяяўся.
Было і так: на адным суразмоўі інтэрв’юер даваў мне наводзячыя падказкі — а я іх не чуў і ішоў у іншы бок. Даведаліся пра гэта толькі ў фінале. Рэкрутар не папярэдзіў яго, што я чытаю субтытры.
Іншым разам я прайшоў некалькі тэхнічных этапаў інтэрв’ю ў буйным банку. А на сустрэчы з кіраўніком адным з першых пытанняў, якое мне задалі, было: «А як вы будзеце працаваць з парушэннем слыху?» Тэхнічна я ўжо даказаў усё, што трэба, але для іх гэта, відавочна, быў адкрытае пытанне.
Па законе як інвалід я маю права на два дадатковыя дні адпачынку — і не больш. Ніякіх іншых спецыяльных умоў не патрабую і не прашу. Усё, што мне трэба для працы, — нармальна працуючая расшыфроўка на званках.
Звольніўшыся з EPAM, я разглядаў розныя прапановы — і ад мясцовых кампаній, і з-за мяжы. Рынак у нас невялікі, і пазіцый пад мой профіль і ўзровень, на жаль, не так шмат. Тыя, што былі, па сукупнасці фактараў: задачы, стэк, кампанія, умовы — не пасавалі.
Рашэнне пераехаць у Расію было свядомым: Пецярбург стаў для мяне практычна родным горадам — я там вучыўся ва ўніверсітэце і пражыў першыя гады пасля яго заканчэння, а цяпер працягнуў навучанне ў магістратуры ІТМO. Плюс мне важна жыць не вельмі далёка ад бацькоў.
Але я таксама пераехаў туды, дзе ёсць высоканагружаныя сістэмы, фінтэх і AI — гэта тое, чым займаюся і хачу займацца далей. Я інжынер і хачу быць там, дзе ствараюцца інавацыі і дзе ёсць свая экасістэма. У Англіі, Галандыі, Ірландыі, ААЭ, Сінгапуры, Злучаных Штатах — выдатны фінтэх, і я б не адмовіўся разгледзець магчымасць папрацаваць там.
Пры гэтым расійскі фінтэх — адзін з найбольш тэхналагічна насычаных рынкаў у свеце. Многія стартапы, якія цяпер будуюць фінансавую інфраструктуру ў Мексіцы, на Філіпінах і па ўсёй Азіі, створаныя выхадцамі адсюль.
У мяне ёсць телеграм-канал, у якім расказваю пра AI.
Ці забярэ AI працу ў распрацоўшчыкаў — часткова ўжо забірае. Перш за ўсё ў тых, чыя праца зводзілася да рутынных задач без глыбокага разумення сістэмы ў цэлым. Гэта датычыць любога напрамку: распрацоўкі, тэсціравання, аналітыкі, DevOps. Калі асноўная каштоўнасць у напісанні шаблоннага кода або выкананні аднатыпных аперацый, то AI з гэтым спраўляецца хутчэй і значна лепш.
Пры гэтым карціна складаней, чым здаецца. Цяпер генеруецца вялікая колькасць кода праз AI. Але код — гэта не толькі напісанне, гэта цэлы жыццёвы цыкл. Нехта павінен разбірацца ў архітэктуры сістэмаў, суправаджаць іх, рэфактарыць і тлумачыць, чаму гэта ўвогуле працуе менавіта так. Згенераваны код не застрахаваны ад уразлівасцяў: нярэдка ён узнаўляе тыповыя патэрны атак прама з навучальных дадзеных. Інтэграцыі паміж сістэмамі, інфраструктура, production-адказнасць, code review — усё гэта патрабуе жывога інжынера з экспертызай. І чым больш кода генеруецца, тым больш патрэбна людзей, якія разумеюць, што за ім стаіць.
Як абараніцца? Адкажу за сябе: працягваць вучыцца. Ёсць такое паняцце «крывая навучальнасці». Даследаванні кагнітыўных здольнасцяў паказваюць: чым больш гатовых інструментаў вакол, тым менш мозг нагружаецца самастойным вырашэннем задачаў. AI генеруе код — і гэта зручна. Але зручнасць мае цану: людзі радзей сутыкаюцца са сапраўднымі цяжкасцямі, радзей вучацца праз памылкі. Галіна трансфармуецца, а не схлопваецца, і інжынеры гістарычна лепш за іншых адаптуюцца да новага, бо фрэймворкі і мовы мяняліся заўсёды. AI — гэта проста наступная ітэрацыя.
Адзіная рэальная пагроза — спыніцца і вырашыць, што бягучых ведаў дастаткова назаўсёды.
Релоцировались? Теперь вы можете комментировать без верификации аккаунта.