W ubiegłym roku wzrosła liczba wniosków od cudzoziemców o uznanie ich za obywatela polskiego. Jednakże, jak informują media, urzędy częściej odmawiają — podobno «wystarczy niezapłacenie drobnej grzywny».
Kanał dla ekspatów w Polsce Dzik zapytał prawniczkę Olgę Winnik, znaną również jako @Pani_Prawnik, czy to prawda, że obywatelstwa można odmówić z powodu «mandatów» w przeszłości?
Podsumowanie: tak, urzędy rzeczywiście dokładniej sprawdzają przeszłość wnioskodawców. Ale nawet jeśli otrzymasz negatywną decyzję, warto się odwołać — masz wszelkie szanse na wygraną, szczególnie jeśli chodzi o grzywnę do 200 złotych.
Według prawniczki, pojedyncze przypadki odmów przyznania karty pobytu, stałego pobytu lub obywatelstwa zdarzały się zawsze. Od 2022 roku, wraz z rozpoczęciem pełnowymiarowej wojny w Ukrainie, ich liczba wzrosła.
W latach 2022-2023 w praktyce Olgi Winnik zebrało się ponad sto przypadków odmów karty pobytu lub obywatelstwa — wiele z nich w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i, z jakiegoś powodu, w Bydgoszczy. W większości przypadków dotyczyło to obywateli Rosji.
Przyczyną było «względy bezpieczeństwa narodowego» lub «zagrożenie bezpieczeństwa i porządku publicznego». Czasami do takiej odmowy wystarczają podejrzenia. Na przykład, inspektor otrzyma informację, że źle mówiłeś o Polsce. Albo do ABW (Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) zostanie wysłany «anonimowy donos», że podsycasz nienawiść międzynarodową, prowadzisz propagandę, kontaktujesz się z podejrzanymi osobami i w ogóle nie jesteś zbyt dobrą osobą.
Najgorsze jest to, że «opinie» ABW mają 4 poziomy tajności. Dostęp do nich może uzyskać jedynie adwokat i/lub radca prawny, który przeszedł specjalne szkolenie od agencji. A tych, którzy mają dostęp do wszystkich czterech poziomów tajności, «można policzyć na palcach».
Czyli możesz nawet nie dowiedzieć się, dlaczego ci odmówiono.
— Co w takim przypadku zrobić? Napisać na taką decyzję zażalenie — że żądasz ujawnienia materiałów sprawy, — odpowiada Olga Winnik. — Oczywiście i tak ci odmówią. Ale i tak trzeba to zrobić. Później przyda się w sądzie — aby udowodnić, że byłeś wystarczająco zmotywowany na drodze do uzyskania obywatelstwa polskiego.
— Tak, nie ukrywam, czasami zdarzały się przypadki, gdy otoczenie wnioskodawcy rzeczywiście wyglądało podejrzanie. Ale w pozostałych przypadkach było widać, że to pretensji, niemające podstaw. I takie sprawy wygrywałam, — mówi rozmówczyni. — Potem fala zaczęła się zmniejszać.
W większości przypadków klientów udało się obronić. Ale wiem, że część, zmęczona atakami, wyjechała z Polski do innych krajów.
Czy to prawda, że odmów jest coraz więcej?
— Na ten moment nie możemy mówić o jakiejś masowości, ponieważ nie ma jeszcze statystyk za rok 2025, — odpowiada Olga Winnik. — Ale ostatnio takich przypadków jest więcej, a odmowy są z jawnie szyderczych powodów.
Według obserwacji prawniczki, urzędy zaczęły dokładniej sprawdzać przeszłość wnioskodawców, wysyłają zapytania również do urzędu skarbowego, sprawdzają «mandaty» — grzywny z przeszłości, w tym te opłacone.
— Na przykład widziałam na czacie dyskusję o przypadku z cytatem z decyzji (mogę dzielić się szczegółami, ponieważ osoba pisała o tym publicznie), gdy osoba miała wszystko w porządku z dokumentami, ale w 2021 roku otrzymała mandat za przekroczenie prędkości na 200 złotych.
Przy czym mandat został uregulowany w ciągu dwóch dni, w pełni opłacony. Nawet jeśli wziąć zaświadczenie o niekaralności, to będzie «czyste». Myślę, że to wygrana sprawa, ponieważ w przeszłości takie sprawy rozstrzygano na korzyść wnioskodawcy.
Pamiętam przypadek z poprzednich lat, kiedy wnioskodawczyni miała kilka wykroczeń za przekroczenie prędkości; raz prowadziła samochód pod wpływem alkoholu. Następnie się poprawiła i przez 6 lat nie łamała prawa.
W pierwszych instancjach odmówiono jej obywatelstwa — ale WSA uchylił wszystkie te decyzje. Według najwyższej instancji, wcześniejsze wykroczenia rzeczywiście pokazują, jaka jest dana osoba. Ale w czasie, które minęło do ubiegania się o obywatelstwo, osoba zachowywała się całkowicie zgodnie z prawem. W związku z tym, «nie ma podstaw, by twierdzić, że teraz stanowi zagrożenie dla Polski». Ostatecznie kobieta otrzymała swoje obywatelstwo.
Ale nie można wykluczyć, że w przyszłości stanowisko sądu może się zmienić. Ponieważ widzę już, że urzędy stały się sprytniejsze i piszą — nawet zatarte wyroki lub mandaty pokazują, że «osoba ma skłonność do łamania prawa» («lekceważące podejście do prawa»). Teraz nie ma już prawa do błędu.
Czy to prawda, że mogą odmówić obywatelstwa z powodu nieopłaconego mandatu na 20 złotych, jak piszą na Money.pl? Prawdopodobnie tak. Ale takie przypadki będzie łatwo zaskarżyć.
Zapytałam inspektora MSWiA w połowie grudnia 2025 roku, czy mogą odmówić z powodu czterech mandatów po 50 złotych każdy (była taka historia w jednej grupie na Facebooku). Na co odpowiedziała, że 50 złotych to śmieszna kwota. Ale jeśli będzie jeden mandat na tysiąc złotych za naruszenie przepisów ruchu drogowego lub, powiedzmy, kara za brak dokumentów w wysokości 500 złotych, wtedy tak.
Czyli jeden mandat w wysokości 50-200 złotych łatwo zaskarżyć (na razie). Ale seria naruszeń na 500 czy parę tysięcy złotych może stać się problemem.
Czyli jeśli złapano cię na jeździe bez biletu, może się to źle skończyć?
— Nie, ponieważ jazda bez biletu to opłata dodatkowa, a nie mandat, — uspokaja prawniczka. — To samo dotyczy nieopłacenia parkingu. Ale jeśli naruszyłeś przepisy ruchu drogowego — to już mandat. Więc nie przechodź przez jezdnię w niedozwolonym miejscu.
Prawniczka wspomina ten sam «anonimowy donos»: «Ogólnie warto przejrzeć swoje czaty, media społecznościowe i inne pod kątem jakichś wrażliwych informacji».
Nie we wszystkich przypadkach będzie można ustalić przyczynę odmowy.
Ogólnie tak. Może się to zdarzyć, jeśli na przykład najpierw wydadzą decyzję — a potem otrzymają negatywną «opinię» od ABW.
Albo nagle okaże się, że osoba została skazana tuż przed otrzymaniem decyzji — a dane o tym z jakiegoś powodu nie dotarły do urzędu na czas (art. 156 KPA).
W takim przypadku «wracasz» do stałego pobytu lub karty rezydenta UE — co miałeś w momencie składania wniosku (jeśli oczywiście nie zdążyli go anulować).
Tu pani Winnik radzi składać odwołanie:
— Nawet jeśli jest mało nadziei, i tak warto spróbować — choćby po to, by za kilka lat przy ponownym składaniu pokazać, że nie zgadzałeś się i walczyłeś o swoje prawa.
«Im więcej takich głupich odmów zostanie zaskarżonych, tym większa szansa, że będą ich pisać mniej, — mówi pani Winnik. — Ale musicie rozumieć, że wszystkie wasze ruchy przez całe wasze życie w Polsce, niezależnie teraz od tego, czy macie czyste zaświadczenie o niekaralności, teraz będą rozpatrywane».
Rada: jeśli się martwisz, możesz złożyć zapytanie do SIS z prośbą o odpowiedź, czy znajdujesz się na listach osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany (co to oznacza, przeczytaj tutaj). Jest to bezpłatne.
I jeśli okaże się, że nie jesteś wpisany do tego rejestru, to dobry sygnał. Można go wykorzystać jako argument przy odwołaniu. Ponieważ jeśli zostałeś uznany przez urząd za «zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego», ale nie wydano ci nakazu wydalenia i zakazu wjazdu, to jest to «absurd».
«Jeśli otrzymasz odmowę ze względu na „zagrożenie bezpieczeństwa narodowego“ lub podobne „zagrożenie dla porządku publicznego“, a twoje materiały sprawy nie są tajne, idź do adwokata (najlepiej), prawnika lub przynajmniej dobrego „pomagacza“. Jeśli są tajne, to biegnij do dobrego adwokata z dostępem do tajnych materiałów, — radzi prawniczka. — Również doświadczenie z 2022 roku pokazało, że organy państwowe bardzo nie lubią, gdy ktoś się personalizuje; nie boi się iść do prasy i dzielić swoją historią. W takim przypadku „negatywna opinia ABW“ nagle może stać się pozytywna».
