«Многія людзі стануць непатрэбнымі». Сузаснавальнік EPAM чакае аднаго IPO, каб даць сыну параду пра прафесію
Сузаснавальнік EPAM Леанід Лознер калісь быў актыўны ў медыя, потым на некалькі гадоў сышоў з публічнага поля — і вось зноў на сувязі.
Сузаснавальнік EPAM Леанід Лознер калісь быў актыўны ў медыя, потым на некалькі гадоў сышоў з публічнага поля — і вось зноў на сувязі.
У інтэрв’ю devby ён распавядае пра жыццё ў Латвіі, параўноўвае вучобу сыноў у Беларусі і за мяжой (спойлер: перамагае беларускі ліцэй) і разважае, чаму вучыць (ся) перад тым, як ШІ зробіць людзей непатрэбнымі. А яшчэ — пра даўгалецце, звышбагацце і падатковы цэнз для выбарчага права.
Даведка
Леанід Лознер — вучоны-фізік, прадпрымальнік, сузаснавальнік EPAM Systems. Нарадзіўся ў 1960 годзе ў Мінску, скончыў фізічны факультэт БДУ, пачынаў кар’еру ў Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР, дзе займаўся аўтаматызацыяй фізічных працэсаў.
У 1993 годзе разам з Аркадзем Добкіным заснаваў EPAM. У сярэдзіне 2000-х пакінуў аператыўнае кіраўніцтва кампаніяй, захаваўшы статус акцыянера.
Называе сябе кансерватыўным інвестарам. Тым не менш у 2017 годзе стаў адным з першых бізнес-анёлаў агратэх-стартапа OneSoil, а ў 2023 годзе прыняў удзел у фінансаванні біятэх-стартапа Gero.
У 2010-х Леанід актыўна падтрымліваў школьную STEM-адукацыю, развіццё робататэхнікі і папулярызацыю дакладных навук у Беларусі, быў чальцом праўлення асацыяцыі «Адукацыя для будучыні». Быў адным з ідэолагаў праекта ІТ-універсітэта.
З канца 2020 года пражывае ў Латвіі. Жанаты, двое сыноў.
Цяпер Леанід — эдвайзер праекта Next 35, новага штогадовага спісу беларусаў і беларусак да 35 гадоў, якія будуюць амбіцыйныя кар’еры і запускаюць праекты на міжнародным узроўні. Поўны спіс Next 35 з імёнамі беларусак і беларусаў будзе апублікаваны 10 жніўня на сайце next35.co.
Пра Латвію: «Некаторыя сябры застаюцца, але ўжо ў роздуме»
Леанід, хутка шэсць гадоў, як вы ў Латвіі. Раскажыце, як вы там апынуліся.
Яшчэ ў 2012 годзе мы купілі зямельны ўчастак паблізу горада Цэсіс. Гэта сэрца Латвіі, вакол — нацыянальны парк Гауя, вельмі прыгожае месца.
Тут ёсць прыгожы экалагічны пасёлак Аматцыемс, які задумаў латвійскі бізнесмен у той добры перыяд, калі Латвія была досыць прыязная да рускамоўных прыезджых і актыўна прадавала ім ВНЖ. Уладальнікам нерухомасці яна давала дакументы на пяць гадоў і потым прадаўжала іх да бясконцасці.
За гэты час мы пабудавалі тут дом. Спачатку ездзілі сюды як на дачу, а ў снежні 2020 года пераехалі. Вырашылі, што лепш паглядзім збоку, як хутка радзіма вернецца да спакойнага стану. Дасюль яшчэ чакаем.
Як за апошнія гады ў Латвіі змянілася стаўленне да вас у прыватнасці і да рускамоўных мігрантаў у цэлым?
З боку дзяржавы стала значна складаней. Многія людзі, з якімі я меў зносіны пасля 2020 года, ужо не ў Латвіі. Мае айцішныя сябры жывуць пераважна ў Польшчы або на Кіпры. Некаторыя застаюцца ў Латвіі, але ўжо ў роздуме.
Каб у мяне не было еўрапейскага (партугальскага) пашпарта, мы б не маглі тут жыць.
У нашым пасёлку першыя змены сталі заўважнымі яшчэ ў 2014 годзе: перасталі з’яўляцца новыя расійскія пакупнікі, бо Латвія ўзмацніла правілы ў сферы нерухомасці. Тады гэта датычыла толькі расейцаў, а з 2022 года — і беларусаў таксама.
Але мы ўжо ўбудаваліся ў гэтае жыццё. Прырода тут падобная на браслаўскую або нарачанскую — мае любімыя краі ў Беларусі. У гэтым сэнсе я адчуваю сябе як дома. Культурнае асяроддзе таксама досыць блізкае мне. Але латышскую мову я так і не вывучыў, бо ўсё яшчэ спадзяюся на вяртанне на радзіму.
Адсутнасць мовы стварае дыскамфорт?
У бытавым асяроддзі практычна няма. Усё ж латышы цярпімей ставяцца да рускамоўных прыезджых, чым да сваіх рускамоўных суграмадзян, якія так як след і не вывучылі латышскую. У Цэсісе ёсць толькі адно месца, крама канцылярскіх тавараў, дзе немаладая прадаўшчыца скрывілася, калі я першы раз спытаў у яе нешта па-руску. Цяпер я звяртаюся да яе па-англійску. Праўда, па-англійску яна не вельмі гаворыць, а па-руску не хоча. Таму самая праблематычная пакупка ў мяне — гэта канцтавары.
У астатніх месцах я не адчуваю ніякіх праблем. Пару соцень латышскіх словаў я ўсё ж ведаю і заўсёды пачынаю размову з прывітання па-латышску. Пасля гэтага з людзьмі старэйшага пакалення магу перайсці на рускую, і гэта заўсёды сустракаецца прыязна. З моладдзю ж трэба адразу гаварыць па-англійску, і ўсё таксама будзе добра.
Тыя, з кім я даўно знаёмы, ведаюць, што я — беларус і хацеў бы вярнуцца ў Беларусь, гэта апраўдвае мяне ў іх вачах. Афіцыянты ў кафэ гэтага, вядома, не ведаюць. Але калі яны чуюць, што мы з жонкай між сабой размаўляем па-руску, яны з усмешкай пераходзяць на рускую, калі ёю валодаюць.
З іншага боку, яны цалкам могуць дапускаць, што мы ўкраінскія бежанцы. У агульным, усе гэтыя наратывы пераплецены ў Латвіі неймаверным чынам.
Рэзюмуючы латвійскую тэму: вы ў Латвіі, таму што нерухомасць, таму што блізкі менталітэт і звычайны клімат?
Клімат якраз не: улетку тут класна, але ўзімку — туга. Гэта ж на 500 км паўночней Мінска, і кароткі светлавы дзень узімку множыцца на пахмурнае неба — дэпрэсіўная рэч.
У плане клімату мне больш падабаецца Партугалія. Прыязная і прывабная краіна, але своеасаблівая: там жывуць вельмі душэўныя людзі, дрэнна прыстасаваныя да сістэматычнай працы. Я ж выхаваны ў традыцыі адказнасці і дысцыпліны, і сутыкненне з грамадствам, у якім гэтыя паняцці надзвычай аслаблены, для мяне кашмар і непаразуменне. Таму ўсё ж Латвія.
Тут у нас камфортнае жыллё, а вакол — вельмі прыгожая прырода. Едзеш з нашай вёскі ў Цэсіс па прадукты, глядзіш па баках і думаеш: як прыгожа! Тут я адчуваю сябе як дома, амаль як у Лагойскім раёне, дзе жыў апошнія 20 гадоў перад ад’ездам. Таму я тут.
Па радзіме сумуеце?
Сумую. І спадзяюся вярнуцца. Але пакуль прыглядаюся.
Пра цяперашнія заняткі: «Я ўсё яшчэ бяру ў рукі шашачкі»
Чым вы цяпер займаецеся? Інвестуеце?
У 2017 годзе я далучыўся да венчурнага інвеставання, але агульначалавечыя перыпетыі апошніх пяці гадоў прывялі да істотнага астуджэння гэтай цікавасці.
Я ўсё яшчэ часам бяру ў рукі шашачкі, выказваючыся мовай старога жарту. На шчасце, я па-ранейшаму ў стане пісаць нескладаныя праграмкі на «пітоне» ў кампаніі з ШІ. Мне пашчасціла падтрымліваць творчы кантакт з лідарам кампаніі Gero Пятром Федзічавым — гэта крыніца майго наіўнага калянавуковага творчасці. І з дапамогай вайб-кодынгу я мадэлюю розныя простыя ідэі ў галіне праблем старэння-даўгалецця. Проста для ўласнай інтэлектуальнай пацехі.
Яшчэ — зноў-такі ў партнёрстве з ШІ — я напісаў некалькі кароценькіх навукова-фантастычных апавяданняў. Іх можна знайсці на author.today — ужо даруйце за схаваную, а дакладней відавочную рэкламу.
Ну і, вядома ж, застаецца ёга: 18 гадоў адданай практыкі, да якой не так даўно дадаўся сёрфінг. У здаровым целе — здаровы дух, як казалі ў маёй камуністычнай маладосці.
Таксама вы ў ліку эдвайзераў Next 35. Навошта вам гэты праект і па якіх крытэрыях будзеце ацэньваць крутую моладзь?
Гадоў 20-25 таму я актыўна ўдзельнічаў у падтрымцы школьных алімпіядных каманд. Вельмі ганаруся тым, што мяне запрашалі і ў журы Рэспубліканскага турніру юных фізікаў, дзе я аказваўся ў кампаніі сваіх універсітэцкіх прафесараў-выкладчыкаў і аднакашнікаў-акадэмікаў. Прайшло 20 гадоў, і для мяне вялікі гонар, што цяпер у такой жа годнай кампаніі паспяховых беларусаў я буду ацэньваць тое ж пакаленне, якому цяпер якраз каля 35-ці.
Паколькі конкурс шматпрофільны, простых метрык, напэўна, не існуе. Я дакладна не буду ставіць у галаве вугла фінансавыя паказчыкі. Напэўна, як і ў тыя часы, калі я браў на працу першых супрацоўнікаў EPAM, я проста даверуся сваёй інтуіцыі, якая праяўляецца як пачуццё сімпатыі, гэта значыць нейкай падобнасці жыццёвых каштоўнасцяў ды імкненняў.
Гэта крайне суб’ектыўна, але наяўнасць у журы розных людзей павінна, па ідэі, прывесці да статыстычнага выраўнівання асабістых прадузятасцяў.
Што важна паспець да 35-ці і ці патрэбны гэтыя ўзроставыя адсечкі?
У мае 66 я не думаю, што ёсць нейкія жыццёвыя рубяжы, да якіх трэба нешта паспець. Я думаю, што галоўная жыццёвая ідэя ў тым, каб у кожным узросце не спазніцца. Не спазніцца ў адной-адзінай і самай галоўнай чалавечай справе — быць чалавекам.
Пра ІТ-універсітэт: «Не ведаю»
А ідэя ІТ-універсітэта ў Беларусі ўжо назусім пакінута, ці яшчэ ёсць надзея? Магчыма, не ў Беларусі?
Па-за Беларуссю мяне гэтая ідэя дакладна не цікавіць, таму што мая ініцыятыва ІТ-універсітэта ў Беларусі мела значна большы змест у слове «Беларусь», чым у слове «ІТ-універсітэт».
Гэта значыць ні ў Латвіі, дзе я жыву, ні ў іншых цудоўных месцах у мяне няма ніякай цікавасці ўкладваць энергію і сумленна заробленыя грошы ў стварэнне ІТ-універсітэта.
Пра Беларусь мне цяпер разважаць надзвычай складана. Шансы ёсць, але яны залежаць ад такой колькасці зямных і нябесных рэчаў, што абсалютна шчыры адказ: не ведаю.
Калі ў нейкі цудоўны момант, усё яшчэ маладым і энергічным, я зноў апынуся ў Мінску, гэтая думка, можа быць, усплыве. Але даваць абяцанне цяпер я б не стаў. Да таго ж у рэаліях штучнага інтэлекту думка пра ІТ-універсітэт патрабуе, вядома, кардынальнага перагляду.
Пра адукацыю: «Аддаў бы перавагу, каб сыны скончылі Ліцэй БДУ»
У старых інтэрв’ю вы разважалі пра беларускую адукацыю: моцныя школы яшчэ ёсць, але іх усё менш, вузаўская сістэма дэградуе, і прычыны — у матэрыяльных фактарах. Вашаму малодшаму сыну цяпер 18. Ён паспеў павучыцца і ў Беларусі, і ў Латвіі. Можаце параўнаць?
Калі мы пераехалі, малодшаму было 12. Ішоў ковід, і першы год сын працягваў вучыцца дыстанцыйна ў мінскай школе. А ў сёмы клас пайшоў тут у міжнародную школу Exupery з навучаннем на англійскай мове. Асноўны яе кантынгент — дзеці з рускамоўных сем’яў, таму мовай зносін з сябрамі ў значнай меры была руская. Але ў значнай меры і англійская.
Пасля Exupery ён год вучыўся ў англамоўнай бордынг-школе ў Швейцарыі, а два выпускныя класы — у Партугаліі, таксама на англійскай. У выніку атрымаўся сучасны хлапчук, які ў зносінах з бацькамі часта пераходзіць на англійскую.
Гэта значыць ваш вопыт не вельмі рэлевантны, вы не можаце параўнаць беларускую школу і звычайную латвійскую. Тады спытаем інакш: вы знайшлі ў міжнародных школах тое, чаго вам не хапала ў беларускай?
Мае сыны прайшлі гімназію № 50 — тую, у якой з трэцяга па восьмы клас вучыўся я сам і дзе мы пасябравалі з Аркадзем Добкіным. Старэйшы скончыў там 7-9 класы перад вучобай у Еўропе, і тады гэта па-ранейшаму была класная школа. Малодшы вучыўся хутчэй у рэпетытарскім цэнтры, у значнай меры укамплектаваным педагогамі з 50-й гімназіі. І таксама найлепшыя ўспаміны.
Сам я да ад’езду шмат супрацоўнічаў з Ліцэем БДУ, дапамагаў у паездках беларускіх каманд на міжнародныя алімпіяды. І думаю, што гэта адна з найлепшых школ, з якімі я калісь сутыкаўся. Не ведаю, што там адбываецца сёння, але па стане на 2020 год гэта была выдатная школа. Аглядаючыся назад, я б аддаў перавагу, каб мае сыны скончылі гэты ліцэй.
Чаму?
У Ліцэі БДУ вучнёўская публіка фармавалася шляхам адбору лепшых хлопцаў і дзяўчат. У Exupery акадэмічны ўзровень быў добры і там працавалі настаўнікі пераважна савецкай загартоўкі (так, яны выкладаюць у Еўропе і па-англійску, але як педагогі склаліся яшчэ ў савецкі час), таму выкладчыцкі ўзровень, думаю, быў прыкладна аднолькавым. Але вось вучнёўскі ўзровень. Усё ж Exupery — гэта проста прыватная школа: плаціш і вучышся, ніякага адбору.
Напэўна, там былі добрыя хлопцы, яны падаліся ў нармальныя еўрапейскія ўніверсітэты. Але не было такога, як у класе, дзе вучыўся Юра Мельнічак.
Аднойчы Юра Мельнічак і Андрэй Аўсіевіч у размове са мной заўважылі: «Ну, так мы ж у Ліцэі БДУ ў адным класе вучыліся».
Я здзіўлена: «Нічога сабе ў вас клас!»
Яны: «Так ты яшчэ аднаго нашага аднакурсніка ведаеш — Ваня Табаравец».
А Ваня — вялікі-вялікі кіраўнік па інфраструктуры ў EPAM (віцэ-прэзідэнт па карпаратыўнай інфраструктуры і стратэгіі — devby). Таксама абсалютна выдатны хлопец.
«А, — кажу, — вас не двое — вас трое такіх крутых было».
«Так і астатнія таксама нічога», — адказваюць яны.
І я разумею, што ў гэтым ліцэі — эліта. Пазней, калі я дапамагаў камандам ездзіць на турнір юных фізікаў, а гэта былі пераважна хлопцы з Ліцэя БДУ, я бачыў там зусім ужо элітную эліту. Вось бы з такімі разам вучыцца!
Гэтае адкрыццё я зрабіў гадоў у 10, калі на курорце ў Друскінінкаі гуляў з хлапчукамі ў настольны тэніс. Тады я зразумеў, што калі гуляеш з тымі, у каго выйграеш, твой узровень гульні паціху падае. А калі з тымі, каму прайграеш, то ўзровень расце. І, калі хочаш у жыцці чагось дасягнуць, то гуляць трэба з тымі, каму для пачатку прайграеш.
Пра настальгію: «Яна не па савецкай уладзе, а па чалавечым духу»
Вы не раз цёпла адгукаліся пра савецкую школу і яе выкладчыкаў. Сумуеце па тых часах?
З майго пункту гледжання, савецкая школа была добрая. Калі я чую гісторыі пра тое, як настаўнікі над кімсь здзекаваліся, то дзіўлюся: мой вопыт быў зусім іншым, мяне не замыкалі ў шафе, я не плакаў на ўроках. Ну ладна, розныя бываюць настаўнікі. Мне пашчасціла, у мяне быў фантастычны настаўнік фізікі Юрый Дзмітрыевіч Лешчынскі, які ў 1975-м меў вопыт выкладання на французскай мове ў алжырскім ліцэі. І ўсе іншыя настаўнікі былі годныя.
Але ні ў якім разе з гэтага не трэба рабіць выснову, што я з’яўляюся носьбітам марксісцкіх ідэй. Ні ў якім разе.
Справа ў тым, што ў часы майго савецкага дзяцінства і юнацтва чалавецтва ў цэлым перажывала навукова-тэхнічны ўзлёт, які, вядома ж, адлюстроўваў не што іншае, як саперніцтва двух сістэм.
Гэта я разумею, аглядаючыся назад. Але тады для мяне, маленькага чалавека, які пачынаў самастойнае жыццё, гэтыя вялікія ідэі былі далёкімі і не вельмі зразумелымі. А побач, на рабочым месцы і ў блізкім асяроддзі, я бачыў, што мы хочам рабіць нейкія крутыя рэчы.
Школьнікам я, як і многія хлопцы, марыў быць касманаўтам. І ў дзявятым-дзесятым класе мы з маім цудоўным сябрам, які цяпер прафесар у Гарвардзе, цалкам маглі абмяркоўваць, ці зможа чалавецтва асвоіць далёкія галактыкі, ці наш максімум — Сонечная сістэма. Падазраю, цяпер школьнікі гэтага не абмяркоўваюць.
Да таго ж я рос у савецкай інтэлігентнай сям'і (мая мама — настаўніца, тата — інжынер-будаўнік), і гэта дапаўняла тую мройлівую атмасферу, у якой жыла частка моладзі.
Гэта значыць цывілізацыя жыла тым, што мы паляцім кудысь далёка. Так, крыніцай гэтай атмасферы была гонка ўзбраенняў — ніякіх сумневаў. Потым стала зразумела, што на наш узровень жыцця асваенне касмічнай прасторы асабліва не ўплывае, а хутчэй проста пажырае грошы, якія можна накіраваць на штось іншае.
Ну, а на што мы накіроўваем іх сёння, ужо зусім іншая размова. І мне, вядома, не вельмі гэта падабаецца, не кажучы ўжо пра вялікую вайну.
Тыя каштоўнасці, якія пачалі панаваць у цывілізацыі, неяк далёкія ад касмічных палётаў. І мне ад гэтага сумна і нудна.
Касманаўтамі хацелі быць многія дзеці, але потым гэтая мара кудысь знікала.
Калі праз «двойку» за паводзіны мне прыйшлося змяніць школу і я сустрэўся з Юрыем Дзмітрыевічам Лешчынскім, то зразумеў, што касманаўтам не буду. Затое пачаў марыць пра фізіку, і мая мара была ў тым, каб здабыць для чалавецтва крупіцу новых ведаў. Гэта вельмі нясціпла, але гэта ж звышматывацыя. Таму я і кажу, што праца ў навуцы падобна да рэлігійнай ідэі. Я б параўнаў гэта са зносінамі з Усявышнім, калі б у яго верыў.
Вяртаючыся да сутнасці вашага пытання: мая настальгія па савецкіх часах — гэта не настальгія па савецкай уладзе, а настальгія па чалавечым духу, накіраваным удалечыню, угору — кудысь, куды цяжка дабрацца, а не папросту да павышэння матэрыяльнага дабрабыту.
Пра «двойку» за паводзіны: «Такі я быў вясёлы хлопец»
А за што ў вас была «двойка» за паводзіны?
У школе за мной вадзілася балаўство — але не ад злоснасці, а ад задзірыстага характару. Вучыўся я на «выдатна», а вось за паводзіны была «двойка». Аднойчы ў сёмым класе я амаль увесь урок прасядзеў пад партай. А потым узяў і вылез — настаўніцу ледзь інфаркт не схапіў.
Яна мяне спытала, што я там рабіў. Я адказаў, што шукаў асадку. Зусім ідыёцкі жарт, але вось такі я быў вясёлы хлопец.
Потым быў выклік бацькоў да дырэктара — усё па поўнай праграме. І мы зразумелі, што трэба сыходзіць. Так я апынуўся ў 23-й школе, у класе з паглыбленым вывучэннем фізікі і радыёэлектронікі. Потым яна стала адной з вядучых беларускамоўных гімназій.
А Аркадзь Добкін застаўся ў 50-й школе?
Так. Мы вучыліся ў адным класе з трэцяга па сёмы. Аркадзь ужо займаўся барацьбой, рабіў поспехі. І калі прыйшоў я, такі пульхненькі хлапчук, які і падцягвацца як след не ўмеў, Аркадзь узяў нада мной шэфства. У выніку нормы ГТА я здаў — падцягнуўся восем або дзесяць разоў. Калі я перайшоў у іншую школу, наша сяброўства захавалася.
Акрамя іншага, нас аб’ядноўвала любоў да аматарскага футбола. Мы працягвалі гуляць і ў студэнцкія гады, і пазней, аж да ягонага ад’езду, і потым падчас яго наездаў у межах EPAM’аўскіх турніраў.
Пра сяброўства з Добкіным: «Нешта ў вельмі глыбокіх каранях»
Як удалося захаваць сяброўства з Аркадзем Добкіным, нягледзячы на вялікі бізнес?
Сумеснае вядзенне бізнесу, вядома, вялікае выпрабаванне для сяброўства, і цяжка прайсці яго без стратаў. І ў нас таксама былі рознагалоссі. Але па-ранейшаму называць адно аднаго сябрам, пакінуўшы за сабой рознагалоссі і прэтэнзіі — кажу за сябе — нам дазваляе вялікая агульная справа, адзіны культурны код, у тым, магчыма, і нешта ў вельмі глыбокіх каранях. А галоўнае — мы з Аркадзем гулялі ў адной «дваровай» футбольнай камандзе гадоў 30, у той час як у бізнесе былі разам усяго каля 20-ці.
Аркадзь Добкін ухіліста распавядаў пра дыскрымінацыю па нацыянальнай прыкмеце ў маладосці: не размеркавалі туды, куды хацеў. А вас яна неяк закранула?
Я не люблю скардзіцца на дыскрымінацыю, але не прызнаць яе існавання было б смешна. Пасля школы я паступаў у Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут. Не паступіў. Думаю, што сярод тых, хто паступіў, не ўсе былі лепшыя за мяне.
Тым не менш я добра разумею і свае памылкі, якія дапусціў на экзаменах. Не паступіў, бо быў недастаткова добры.
Напэўна, і размеркаванне ў мяне было не зусім такое, на якое мог бы разлічваць выпускнік з маімі адзнакамі. Але ў далейшым дзякуючы некалькім цудоўным людзям я трапіў у вельмі годныя калектывы і займаўся фізікай калі не на сусветным узроўні, то блізкім да яго. Наколькі гэта было магчымым у марнеючай савецкай краіне.
Пра не-эміграцыю: «Проста жыццё складвалася камфортна і так»
Чаму вы не з’ехалі ў ЗША, як Добкін?
Даўным-даўно я прыдумаў выхвальны адказ пра акно эміграцыі: маўляў, хтось да яго дарастае, хтосьці не, а хтось перарастае. Вось і я, маўляў, вышэй акна эміграцыі: я даволі круты, каб зрабіць сваё жыццё шчаслівым і без гэтага мерапрыемства.
А калі без хвальбы, то проста маё жыццё складвалася досыць камфортна і без пераезду. Да таго ж я лічу, што імкненне чалавека кудысь рухацца — гэта рыса характару, у значнай меры вызначаная генетычна. Мне такая не дасталася. Я вельмі люблю падарожнічаць, але кожны раз хачу вяртацца дадому.
Што да пераезду ў Латвію, гэта не эміграцыя. Я лічу сябе перамешчанай асобай, luxury-fugee — жыву не там, дзе хацелася б, але з маім узроўнем жыцця грэх на гэта скардзіцца.
Чаму вучыцца ў другой чвэрці XXI стагоддзя? І чаму вучыць дзяцей?
Я прыхільнік пункту гледжання, што для паспяховага (або дабрабытнага) руху па жыцці важны сталыя якасці і ўменні, якія цаніліся заўсёды, у спалучэнні з перадавымі ведамі, якія адкрываюць шлях да паспяховай кар’еры. Сярод бясцэнных базавых уменняў — уменне перажыць ноч у марозным лесе. Зрабіць з галінак шалаш, распаліць вогнішча.
На выпадак ядравай зімы?
Не. Толькі для таго, каб даць працу той важнай частцы мозгу, якая адказвае за навыкі выжывання, каб наш мозг не зморшчыўся як сухафрукт. Важна ведаць, што апынуўшыся ў зімовым лесе, ты не ўпадзеш у паніку, таму што зможаш выжыць.
Гэта ў тым ліку фармуе наша сацыяльнае паводзіны.
Я думаю, што сацыяльная годнасць у значнай меры звязана з фізіялагічнай самадастатковасцю.
Здольнасць чалавека не панікаваць ва ўмовах прыроднай небяспекі, назавём яе фізіялагічнай, становіцца фундаментам устойлівасці і ва ўмовах сацыяльнага выкліку, прычым не абавязкова ў негатыўным сэнсе. Ты зможаш выжыць — і ўсё астатняе ў цябе таксама атрымаецца.
Таму важна, каб бацькі прыцягвалі дзяцей да атрымання традыцыйных навыкаў. Я займаўся спартыўным турызмам, таму мае прыклады з гэтай галіны. Але гэта можа быць добры спорт, верхавая язда — што заўгодна.
І да гэтага, вядома, трэба дадаць сучасныя навыкі. У нейкі момант дзіця павінна і атрымаць у рукі iPad, і пачаць карыстацца чатам GPT (я ўжываю гэтыя назвы ў агульным сэнсе). Але далей пачынаюцца значна больш складаныя пытанні: у які менавіта момант, пад якім бацькоўскім кантролем, як зрабіць так, каб гэтыя памочнікі не нашкодзілі? Бо і планшэт, і штучны інтэлект вельмі хутка могуць прывесці да таго, што чалавек проста страціць здольнасць мыслення. Я б заклікаў прытрымлівацца здаровага балансу, але як яго знайсці?
Але калі дзіцяці тэлефон упхнуць толькі для таго, каб бацькі атрымалі вольны час, вынікам будзе бяда. Намагайцеся так не рабіць.
Ці трэба вучыць замежныя мовы, калі хутка, верагодна, усім будзе даступны танны пераклад у рыалтайме?
Думаю, у вывучэнні моваў як інструментаў зносін патрэба адпадзе. Але ў вывучэнні мовы ёсць іншая велізарная каштоўнасць — атрыманне новага погляду на свет. Напрыклад, калі па-англійску кажуць I don’t think so, гэта азначае ветлівае «не». Пачынаеш углыбляцца, і становіцца вельмі цікава.
Пра джунаў: «Галоўным выклікам для моладзі будзе „кіл-зона“ паміж заканчэннем вуза і пачаткам працы»
А якой прафесіі вучыць?
Любой, якая спадабаецца. Відаць, у бліжэйшы час галоўным выклікам для моладзі будзе «кіл-зона» — мёртвая зона паміж заканчэннем вуза і пачаткам самастойнай працы. Бакалаўры і магістры будуць знаходзіцца ў прамой канкурэнцыі са штучным інтэлектам. У тых месцах, дзе б іх узялі на недарагую джуніёрскую працу і дзе б яны мелі шанс прафесійнага фармавання побач з дасведчанымі калегамі, будзе танней у якасці падмайстра ўзяць штучны інтэлект.
Хоць цэны на токены яшчэ не ўстаяліся, і мы не ведаем гэтага напэўна.
Для мяне пакуль не адназначна, што штучны інтэлект будзе танней. Але тое, што вопытным спецыялістам будзе прасцей скарыстацца дапамогай ШІ, чым вазіцца з джунамі, — гэта факт.
Як кажа мой прыяцель, які калісь працаваў у EPAM, а цяпер буйны кіраўнік у Google: калі ты любіш свой занятак і аддаешся яму да канца, то праз 4-5 гадоў навучання выйдзеш ужо не джуніёрам.
Але гэта значыць, што мы звужаем прафесійную сферу да таленавітых людзей, сапраўды якія любяць свой выбар і здольных пахаць. Як чалавек, які наняў у EPAM першыя некалькі сотняў людзей, я дакладна ведаю, што працавітасць — гэта рэдкая якасць, талент сустракаецца часцей. А вялікі талент плюс вялікая працавітасць — унікальнае спалучэнне, якое, уласна, і нараджае чэмпіёнаў.
Ну, а калі ў вас з гэтым не вельмі, то старайцеся, хлопцы і дзяўчаты — што тут скажаш? Інакш можна апынуцца, паводле Харары, у кагорце useless класа.
Як выбраць прафесію: пачакаць, калі OpenAI і Anthropic выйдуць на IPO
Ваш малодшы сын, здаецца, узяў паўзу перад паступленнем у вуз?
Можна сказаць больш жорстка: нікуды не паступае. У нас ёсць разуменне, што ён усё ж хацеў бы атрымаць вышэйшую адукацыю, але ў сілу сукупнасці фактараў — перагрузкі ад вучобы, неразумення таго, што ён у жыцці любіць і хоча, а таксама таго, у якой з краін ён жыве — гэта аказалася няпростым.
Мы з жонкай падтрымалі ягонае рашэнне. Можна было б сказаць сыну: «Ты нешта казаў пра хімію? Наперад». Але я разумею, што ісці на прафесію, якую не факт, што любіш, і потым аказацца бескарысным выпускніком, будзе дарэмнай стратай часу.
Калі ў аргументах сына пераважала агульная разгубленасць, то ў маіх аргументах была таксама нявызначанасць, звязаная з ШІ. Я спадзяюся, што за гэты год эканоміка штучнага інтэлекту стане больш зразумелай, і гэта дапаможа мне сфармуляваць бацькоўскую параду.
Калі кампаніі накшталт OpenAI і Anthropic выйдуць на IPO, у іх сфармуецца нейкая публічна дэманструемая бізнес-мадэль і кошт замены праграміста штучным інтэлектам стане больш-менш зразумелым. Разуменне, колькі каштуе штучны інтэлект малодшага навуковага супрацоўніка, паўплывае на маю раду сыну.
Калі аказваецца, што ШІ-малодшы навуковы супрацоўнік усё ж у тры разы даражэй, чым жывы малодшы навуковы супрацоўнік, значыць, у выпускнікоў прыстойных універсітэтаў застаецца нармальны шанс на працаўладкаванне.
І тады я рэкамендую яму прыродазнаўчую спецыяльнасць — тую ж хімію.
А калі наадварот? Калі штучны інтэлект аказваецца значна танней джуна, што тады?
Тады я скажу свайму сыну на поўным сур’ёзе: «Табе ж падабаецца гатаваць. Чаму б не падумаць пра гэтую кар’еру?» Калі ты можаш дасягнуць нейкага прафесійнага ўзроўню ў кулінарыі і людзі скажуць «я ледзь фалангі не адкусіў — так было смачна», то гэта не менш крута, чым здабываць крупіцу новага ведання для чалавецтва.
Гэта значыць развілка такая жорсткая? Калі ШІ перамагае чалавека, то яму застаецца ў асноўным ручная праца?
Не, вернемся да пачатку. Калі ёсць запал і працавітасць, ты дасягнеш майстэрства, якое дасць табе перавагу перад ШІ. Тады ідзі і не бойся. Калі ж не, то лепш вучыцца на повара. Але і гэты кірунак абавязкова павінен падабацца.
А калі падлетку нічога не хочацца, што рабіць бацькам?
А вось гэта і ёсць галоўная праблема сучаснасці. Яна вынікае з узаемадзеяння з тымі ж гаджэтамі, да якіх цяпер дадаўся штучны інтэлект. І гэта каласальная праблема. Не хачу паглыбляцца, але ў выпадку з малодшым сынам, думаю, гэта таксама адыграла ролю. Калі ты бесперапынна ў чаце з сябрамі, у цябе няма часу падумаць, што табе падабаецца ў жыцці.
Вось таму — у лес. Я сам шмат працаваў і дзесь упусціў гэтую справу — зацягнуць сваіх дзяцей у гушчар і сказаць: а сёння, сынкі, у нас толькі кішэнны нож і каробка запалак, нам трэба дажыць да раніцы.
Але не варта перабольшваць навізну сітуацыі. І раней была тая ж праблема: многія выходзілі са школы абыякавымі, абыякава дапаўзалі да нейкай прафесіі і з ёй жылі. Проста ступеньчатасць цяпер стала «больш ступеньчатай»: абыякавых адсячэ танны штучны інтэлект.
Пра сцэнар апакаліпсісу: «Не думаю, што будзе падобна на „Тэрмінатар"»
Вас непакояць сацыяльныя ўзрушэнні, да якіх можа прывесці ШІ, і магчымая ядравая катастрофа. А рызыкі чаго вышэй?
Думаю, рэальныя наступствы, звязаныя з развіццём штучнага інтэлекту, цяпер нясуць больш невызначанасці, а значыць, небяспекі.
Пра ядравую пагрозу сёння ўсё ж не трэба залішне перажываць. Гэта зразумелая старая пагроза, з якой чалавецтва раней неяк спраўлялася. Штучны інтэлект — новая пагроза, невядомая і незвычайная.
Я ніводнай секунды не думаю, што гэта будзе падобна на «Тэрмінатар». Але ўспамінаю, як спачатку быў антычны свет, у якім квітнелі культура і інжынерыя, а потым наступілі цёмныя стагоддзі.
А тое, што многія-многія людзі апынуцца непатрэбнымі, відавочна ўжо сёння.
Пра рэсурсы ў будучыні: «Не факт, што грошай хопіць»
Ці будзе гэта матэрыяльнай праблемай для іх, ці рэсурсаў/грошай хопіць на ўсё? І тады «укалваюць робаты — шчаслівы чалавек»?
Не ведаю, не факт, што грошай хопіць. Каб хапіла, то чалавецтва выкупіла б праблему. І тады дэградацыя мільярдаў людзей адбывалася б ва ўмовах дастатку і мяккай бессэнсоўнасці. Маючы прыстойны дастатак, людзі маглі б гуляць у камп’ютарныя гульні, ужываць алкаголь і займацца іншай дуратой, усё менш і менш народжваючы новых людзей. Вы ж памятаеце «Сусвет-25» Джона Кэлхуна — эксперыменты, якія паказвалі выраджэнне мышыных сем’яў, змешчаных у ідэальных умовах.
Калі ж рэсурсаў не хопіць, то галодныя будуць ладзіць бунты, а як яны будуць падаўляцца — штучным інтэлектам або тымі людзьмі, якія даюць ежу, я нават фантазіраваць не хачу. Гэта чысты кашмар.
Сотні фантастаў пра гэта думалі, пачынаючы, можа быць, з Герберта Уэлса. Я люблю аповесць Эдварда Моргана Форстэра «Машына спыняецца». Там роўненька апісана наша магчымая сумная будучыня: людзі разучыліся рабіць усё і жывуць толькі таму, что Машына працуе. І вось Машына пачынае даваць збой.
Да слова пра рэсурсы: як думаеце, пенсія праз 15-20 гадоў яшчэ будзе?
Ва ўмовах скарачальнага і старэючага насельніцтва, а таксама працягласці жыцця, якая павялічваецца, салідарнай сістэмы дакладна не будзе. Трэба будзе прыдумляць нешта іншае. І калі штучны інтэлект апраўдае свае абяцанні і дасць фантастычнае павышэнне прадукцыйнасці працы, то з’явяцца ўмоўна бясплатныя тавары народнага спажывання і нешта накшталт безумоўнага базавага даходу. Які ўвогуле і з’яўляецца фундаментам для абяссэншвання дасягненняў.
Пра даўгалецце: «Да 120 яшчэ нічога, а бессмяротнасць — глупства»
Вы інвеставалі ў Gero. Як вы ставіцеся да гонкі за даўгалеццем? Наколькі гэта этычна — імкнуцца жыць да 120 гадоў, асабліва калі насельніцтва і так старэе?
Да 120-і, можа, яшчэ і нічога, улічваючы, што я пераваліў за палову гэтага. Але ідэі бессмяротнасці папросту смешныя. І Gero ў гэтым сэнсе кансерватыўны, каб не сказаць песімістычны, гулец на рынку. Пётр Федзічаў як фізік, і я цалкам да яго далучаюся, лічыць, што 120 гадоў — гэта прыродна-навуковая мяжа. А бессмяротнасць — поўнае глупства.
Наколькі этычна жыць доўга? Ну, я займаюся ёгай, гэта мой спосаб гонкі за даўгалеццем, шчыры і натуральны. Мая першасная матывацыя — жаданне быць здаровым і дзеяздольным.
Але, вядома, калі ў багатых людзей, асабліва звышбагатых, будуць сродкі для расцягвання жыцця, якіх няма ў людзей сярэдняга дастатку, не кажучы ўжо пра бедных, мне гэта не спадабаецца.
Аднак у бедных шмат іншых праблем. Яны папросту праз якасць ежы не будуць жыць гэтак жа доўга, як людзі сярэдняга дастатку. Так што, можа, гэтая этычная праблема ўжо з намі? Бо так было заўсёды: людзі высокага дастатку жылі даўжэй.
У апраўданне замечу, што даўжэй за ўсіх традыцыйна жылі людзі творчай працы: вучоныя, музыканты, філосафы. Таму не так важна быць багатым, як (па многіх прычынах, у тым ліку праз даўгалецце) мець творчую прафесію. Чаго я жадаю сваім сынам і ўсім добрым людзям.
Пра звышбагатых: «А якую з іх адказнасць узяць, акрамя падаткаў?»
Як вы ставіцеся да звышбагацця? Наколькі нармальная сітуацыя, калі ў руках асобных людзей мільярды або нават трыльён, як у Маска? Дарэчы, як вы да яго ставіцеся?
Я вельмі паважаю Маска як мройніка і прадпрымальніка — гэта ўсё ж не з неба на яго ўпала. Як чалавека залішняга эгаізму і пыхі, я яго не люблю, таму што гэта не мой тып.
Да пытання матэрыяльнага расслаення ў свеце. З майго пункту гледжання, гэта няправільна. Але гэта натуральны вынік той эканамічна матываванай схемы цывілізацыі, якую мы пабудавалі. І ў гэтым сэнсе я дапускаю, што гэта непазбежнае следства.
Што калі мы пачнём будаваць сістэмы, з якіх па дызайне выключаны звышбагатыя людзі? Я заспеў такую сістэму, я палову жыцця ў ёй пражыў. І сказаў бы, што яна эксперыментальна пацвердзіла сваю неадпаведнасць.
Ці ёсць нейкі кампраміс паміж той сістэмай, якая ўжо лажанулася, і той, што, магчыма, лажанецца ў бліжэйшай будучыні? У мяне няма адказу.
Ці павінны звышбагатыя людзі несці большую адказнасць за сацыяльны дабрабыт, чым іншыя?
А якую адказнасць вы з іх возьмеце, акрамя падаткаў? Усё ў выніку зводзіцца да падаткаабкладання. Але вопыт паказвае, што калі вы робіце падаткаабкладанне занадта прагрэсіўным, то багатыя і проста энергічныя людзі з’язджаюць ад вас. Калі ўсе краіны ў свеце прымуць аднолькавыя законы падаткаабкладання, гэта будзе цікавы сацыяльны эксперымент.
Напэўна, выбарчае права павінна ўключаць у сябе маёмасны цэнз: людзі, якія плацяць падаходны падатак меней за пэўную суму, не маюць права голасу.
Пры гэтым тыя, хто галасуе, маюць толькі адзін голас незалежна ад даходу. Разумею, што думка пра пазбаўленне права голасу тых, хто не плаціць дастатковага падатку, сёння прагучыць як дзікунская.
Але ў Еўропе сфармавалася вялікая праслойка сацыяльных паразітаў, якія маюць такое ж права голасу, як і тыя, хто працуе. І гэта такая ж праблема, як і звышбагатыя людзі. Можа быць, гэта два бакі адной і той жа медалі.
Пра ёгу: «Я вялікі прыхільнік рытуалаў»
Вы шмат разоў падкрэслівалі, что вы не рэлігійны чалавек. Пры гэтым шмат гадоў займаецеся ёгай. А ёга ж не столькі пра гімнастыку, колькі пра духоўныя практыкі. Няма тут супярэчнасці?
Няма. У ёзе шмат пластоў. Для мяне вызначальнай з’яўляецца практыка асан, гэта значыць гімнастыка. Хоць, безумоўна, пры правільным выкананні яна нясе ў сабе шмат медытатыўнага. Я вялікі прыхільнік рытуалаў і рытуальных практык, паколькі цаню іх нейрафізіялагічнае ўздзеянне. Але гэта ўсё ж не рэлігійнасць, для мяне ў ёзе няма нічога, што патрабавала б ад мяне прызнання звышнатуральнага.
Рытуал — гэта калі я кожны дзень садзяцца на дыванок. Гэта прыводзіць маю свядомасць у пэўны стан, які пры шматгадовай практыцы замацоўваецца ў пэўныя жыццёвыя звычкі і нават маральныя прынцыпы. Так жа атлет, які ходзіць у залу, ведае, што біцэпс стане большым.
Але гэта не значыць, што ў мяне над галавой ёсць нешта вышэйшае, трансцэндэнтнае ў адносінах да мяне.
Вы называлі сябе пацыфістам у 2018-м. Як заставацца пацыфістам у 2026, калі ў свеце ўжо столькі страху і нянавісці?
Пацыфістам я сябе называю з тых часоў, як даведаўся пра акцыю Джона Ленана і Йока Оно «У ложку за мір». Паколькі Джона Ленана з намі даўно няма, ёсць падстава мяркаваць, што ягоная пазіцыя застаецца нязменнай. Нязменнай застаецца і мая пазіцыя. Чым больш нянавісці ў навакольным свеце, тым больш перакананым пацыфістам я станаўлюся. Што тут можна дадаць? Хіба што пракрычаць лозунг Ленана: Give peace a chance!
Канец эпохі: адкуль стартаваў Добкін, які стварыў і 32 гады кіраваў EPAM (бонус: пачытайце, як дзякуюць «Арку» інвестыцыйныя банкіры)
Канец эпохі: адкуль стартаваў Добкін, які стварыў і 32 гады кіраваў EPAM (бонус: пачытайце, як дзякуюць «Арку» інвестыцыйныя банкіры)
Рэлацыраваліся? Цяпер вы можаце каментаваць без верыфікацыі акаўнта.
Всё таки трудно изменить ментальность и привычный образ жизни.
Сооснователь EPAM Леонид Лознер мог бы жить припеваючи в Калифорнии в своём коттедже с бассейном. Ну как, например, там живёт Михаил Шафутинский.
Или в Италии в окрестностях озера Комо. Как, например, там живёт периодически Джорж Клуни с супругой. Тоже в собственном коттедже.
Так нет ему более комфортно в Латвии, в окрестностях Цесиса.
Так говоришь, как будто Калифорния или Комо - это рай на земле. В Кали по бизнесу интересно ездить + туризм, а вот как там жить я не представлять. Перестать ходить и даже собаку выгуливать на машине - ну такое себе.
Похожая история с Комо. Красивые пейзажи, но через неделю становится скучно (я там как-то пытался месяц работать с семьёй, завыли через 2 ненедил), когда понимаешь, что ты в забитой деревушке (да торговый центр есть, но а толку). Спиваться там тихо под красивые виды?
Латвия тоже не рай на земле, но каждому своё. Наверняка, у него была причина жить именно там. А может ему именно там хорошо.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 6 жніўня 2026, 17:16
Да не дорос ты просто до этого.
Не тот уровень развития.
Вот именно, что везде успел пожить. В Кали вообще пол года жил. И на Комо несколько раз по 2-4 недели.
Повидал 40+ других стран и красивейших мест, но по опыту восхищаются Калифорнией только те, кто там никогда не был.
Ну по крайней мере национальные парки там топчик
По паркам вопросов нет, одни из лучших в мире. И везде инфраструктура.
Он там покупал, потому что место понравилось. Может есть какие-то причины быть всё время рядом с рб. Он же про родственников не распространяется, а они, если живы, должны быть сильно в возрасте. Да и вообще, может быть куча личных веских причин.
В калифорнии больше климатических зон (16 штук), чем в остальных штатах, но только одна с климатом напоминающим к рб. Эта зона - такое же дупло, как и Цесис + всё дороже и расстояния - сотни миль. Да и вообще, жизнь в штатах специфическая, на любителя.. Про комо трудно сказать, но что-то не заметно записи на право там жить. По мне, в каких-нибудь предгорьях баварских альп гораздо приличней, но тоже миллионеры не ломятся. Кому приглянется - покупают или строят дома, но свободные места есть 😂 Видно, не всё так замечательно.
"Наверное, избирательное право должно включать в себя имущественный ценз: люди, которые платят подоходный налог меньше определённой суммы, не имеют права голоса."
Идея очень здравая, иждивенцы не должны голосовать: пенсионеры, социальщики и прочие тунеядцы. Если развить идею, то и те, кто находятся за границей, ведь они почти всегда не платят родине ничего. Корпоративный подход, рабочий.
в беларуси никто не может голосовать))) голосует только одна семейка и то что будет жрать на ужин.
"А какой профессии учить?
Любой, которая понравится."
И этой профессией может быть и IT, и медицина, и юриспроденция, и многое другое. Главное чтобы чувствовал что это моё.
Я лечу зубы у врача в Беларуси. Он конечно top professional в своём деле. И стал таким потому что у него призвание к этому. Люди к нему идут. В итоге, у него коттедж и две квартиры в Минске.
Он наверное живет сразу в двух квартирах и коттердже? Какой то синдром плюшкина по кватрадным метрам.
Например много свободного времени, хорошее питание, вокруг хорошие люди и экология - это понятные метрики благополучия.
А так головная боль и черная дыра греть. убирать, ремонтировать налоги платить сразу за три объекта недвижимости
Как одно другому мешает? Investment property же. Ну не развит рынок ценных бумаг в РБ (и не только в РБ), каждый копит на пенсию как умеет
К пенсии через 30 лет, без регулярной модернизации (топить еще капитал), от вашей инвестиция останется бабушатник.
Посмотрите на англосферу, там бумеры (те самые жизнерадостные пенсионеры с картинки, с большим запасом здоровья, в среде с хорошей экологией и т.д.) именно так свои капиталы и сколотили: брали кредит сколько могли на очередной ушатанный рентал, пока государства создавали все условия чтобы они росли в цене (низкие ставки, налоговые льготы и т п. тем самым украв будущее у молодежи, но это уже изнанка). Самому управлять ренталами тоже не обязательно, вокруг этого есть целая индустрия помощников.
Ни у кого нет crystal ball, но квартиры в Минске подорожали за год на 20%+ в долларах США. Областные центры тоже не стоят на месте. Человек сделал свой выбор жить в РБ, у него есть излишки денег. Куда ещё их нести, если не в бетон?
Капитал этих бумеров - это миллионы иммигрантов со всего света которые батрачат на них за мечту, на которую они копят эти фантики.
Это формула работала в прошлом пока был рост. Я искренне желаю вам удачи если вы верите что следующие 10 лет будут отдалено похоже на предыдущие. Смотря на демографию, уровень долга и положение вещей вокруг лично вижу синусоиду.
Я это всё знаю, и согласен что в текущих раскладах в англосфере вкладывать в недвижимость так себе идея. Но речь не о них, а о Беларуси и белорусах.
Так что же делать зажиточному белорусу, который не может или не хочет уезжать из страны? Куда нести деньги?
К пенсии через 30 лет, без регулярной модернизации (топить еще капитал), от вашей инвестиция останется бабушатник.
Дело в том что эта инвестиция может и доход давать. Регулярно каждый месяц и год. Просто сдавайте свою лишнюю квартиру квартирантам по договору на длительный срок.
И вот что это даёт в Минске:
https://realt.by/rent/flat-for-long/?utm_source=yandex&utm_medium=cpc&utm_campaign={poisk_arenda_kvartira_minsk}&utm_content=17197393028&utm_term=---autotargeting&etext=2202.3jsol6evjmjrokofEjBxbuC6ZMvb0nE7eosQ4Nr0Kpq2xaKhU6r3tKNFAns1xi1dXe7UAe3Ybqpg30xkz5aRzXbg62o8yOU8mqPANl7UGesYrWfalOxdI8TRTiPz_8RqbGJ4b29pcW55eW14cmllcA.b153a78d72bbc27e878922cc808e9686790d4688&yclid=431330553252282367
В общем $ 700 - 1000 в месяц можно поиметь. А сколько это будет за год? А за 30 лет?
не слышал про слово инвестиции. квартиры сдаешь. или детям потом отдашь.
У таких людей дети, как правило, уже в уважаемых странах живут. И на своё жильё зарабатывают сами.
Интересно, что рассуждения о "ненужных людях" строятся на предпосылке, что современный бухгалтерский учет - это финальная и идеальная его версия, неизменная, что его принципы должны сохранятся и оставаться в современной форме.
Как строится аргумент: корпорации существуют для получения прибыли, прибыль учитвается по каким-то бухглатерским правилам, поэтому, если участие каких-то людей становится невыгодным, убыточным, то эти люди становятся ненужными, своего рода дефектными. То есть, полная абстракция, искусственно выдуманные правила, как правила бухгалтерского учета, придуманные для улучшения жизни, влияют на подсчет прибылей и, одновременно, на стигматизацию людей. Люди как-бы служат бухгалтерскому учету.
Но на проблему можно поглядеть и под другим углом зрения: если правила бухгалтерского учета приводят к тому, что "люди становятся ненужными", то не пришла ли пора для новых правил учета. Ведь люди, по большому, остаются такими же как и раньше, со своими недостатками и достоинствами, меняется технологическая среда. Искусственная среда изменяется, значит могут измениться и искусственные правила.
К примеру, у безработицы есть тяжелые социальные последствия, которые бьют по макроэкономике. Но из-за того, что классический учет ведется локально, невозможно привязать эти "социальные убытки" к конкретному предприятию, уволившему людей ради ИИ. Фирма фиксирует прибыль от автоматизации, а расходы на "ненужных людей" перекладываются на общество. В итоге классический аудит просто не способен сопоставить скрытые общественные потери с корпоративными доходами. Современный бухучет как-бы способствует приватизации прибылей и социализации убытков.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 6 жніўня 2026, 23:27
За всем за этим есть не только финансово-экономические, бухгалтерские соображения, но и политические. Если политическая система, политический класс доруководился до того, что люди перестали ему быть нужны, то людей ведь больше, и может получиться наооборот: не технократический политический класс будет убеждать людей в ненужности, и, в конце концов, избавится от ненужных людей, а люди захотят избавится от такого политического класса. В истории больше примеров избавления именно второго типа.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 7 жніўня 2026, 00:06
Хорошо, когда человек попал в события 20 с деньгами и португальским паспортом. И вообще даже если люди работают, если не сказать вджобывают, но могут не зарабывать достаточно, а тем более если сравнить с сооснователем ИТ галеры. Статья про успешный успех. Но человек поделился своим мнением на заданные вопросы.
Он ведь не по рождению гражданин Португалии и унаследовал ИТ контору?
Это называется дальновидность, управление риском, построение приоритетов, ну и конечно же удача.
Он ведь не по рождению гражданин Португалии и унаследовал ИТ контору?
Это называется дальновидность, управление риском, построение приоритетов, ну и конечно же удача.
Идея про лишение права голосовть очень опасная. Чьему голосу вы хоте ли бы отдать предпочтение:
1 человека, потерявшего трудоспособность, который имеет степень по философии, или условного Перельмана, которому деньги не интересны
или
2 основателя какого-нибудь WeWork, который нагрел инвесторов на, по-моему, $500M и смылся в закат, или такиж присевгих на время, но оставшихся при своих ворованых биткоинах известных супругов?
Нам свойственно приписывать успешным людям право на их успех, а не успешным - вину за этот же неуспех. Всегда есть вактор случайноси, и не всегда у сапожника есть хорошие сапоги.
Да, иждевенцы в Европе и не только есть, и ВЕС их голоса по вопросам именно иждевенчества должен быть пересмотрен, но занятие радикальной сегрегацией ведет к еще большему дисбалансу, ИМХО. Нахрапом такие вопросы не решаются.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 7 жніўня 2026, 07:03
согласен. если ему повезло то это не значит что голова есть и он способен голосовать и думать. видел много крайне тупых но вполне состоятельных людей ибо бизнес они вели по принципу не обманешь не заработаешь.
Сколько среди нищих вы видели Перельманов и инвалидов-профессоров философии, а сколько иждевенцев, пьяниц и бездельников? Смело даю тысячекратный перевес второй группе.
Согласен что имущество это лишь один из признаков, но отсутствие любых фильтров (как сейчас) это какой то Гауссовский процесс.
Точный скоринг даст ИИ, только задумайтесь, а какую проблему назначение веса голосов решает? ИИ за вас также лучше проголосует, и принимать управленческие решения она также будет лучше.
Собственно, а не проще ли сделать белковую резекцию и передать бразды управления прямо в руки (точнее чипы) ИИ?
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 7 жніўня 2026, 17:12
Вы упускаете из виду, что правила игры - исусственные, они созданы обществом в (предположительно) благих целях. Люди становятся успешны не только из-за того, что в них есть врожденные свойства, которые универсально связаны с богаством и его накоплением, что-то вроде закона всемирного притяжения богатства, а из-за того, что общественные/юридические законы, являющиеся итогом общественного договора, политической стабильности, непропорционально вознаграждают носителей конкретных черт. То есть, представление о справедливости неравенства - это плод общественного договора, политического консенсуса о том, почему одни могут быть более богаты, чем другие. Сейчас система устроена так, что Вы легко с ее помощью находите подтверждение тому, что Вы успешны и богаче других "по справедливости", поэтому легко рассуждаете на тему, почему других можно устранить из переговоров о консенсусе вообще, устранить их из обсуждения справедливости. Но если есть искусственные конструкции, с помощью которых Вы начинаете верить в справедливость своего богатства, то можно пересмотреть эти конструкции так, чтобы они начали вознаграждать другие черты - и тогда те, кто сейчас на дне, окажутся на вершине. Не потому что они изменятся, а потому что изменятся правила оценки "успешности".
Вы фокусируетесь на богастве, я же пишу выше что это только один из признаков (и весьма несовершенный), многомерный расчет со сглаженными кривыми даст значительно более точную оценку устаявщегося общественного договора, в виде целевой функции оптимизации.
Только мы, люди, в этой цепи стремления к цели - стали узким горлом.
Мой аргумент что спор о голосовании потерял смысл, так как голосовать не в принципе незачем, т.к. выбираемые (любые) лица принимающие решения сильно уступают автоматическим системам (ИИ). Соответственно настало время и дать таким системам принятия решений себя показать, например запустить пилот с какого нибудь райисполкома и ужонда гмины. Если окажется успех (в рамках общественного договора), то весь спор о голосовании может оказаться анахронизмом.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 8 жніўня 2026, 07:27
Да физтех это Эпам да вообще все Эпам. Очень слабо. Никто не поверит. Эпам все себе к рукам прибрал. Все себе к рукам прибирает. Типа советское и все. Хотя уже демократия в стране.
Смысл говорить что человек закончил физику, если он софтами занимается. Короче просто две вышки. Это просто вышка по софтам и все. А вышка по софтам это просто знание языков. И все.
А я занимался Вьетнамом, физкультурой на которой биомеханика есть, тестированием сертификаты есть, это тоже АйТи. Физическим АйТи занимался. Это все ещ вышка по первой ступени, не магистратура? Типа Тим Лиды тип доктора. Или это работа? Еще дети улыбаются как основатели Эпама. Да вообще Эпам все основал и уручье и все в городе, все микрайоны. Это все еще без вышки вообще. Вторая ступень вышки. Еще я занимался кое-чем азиатским, другой шел. У меня родители и дедушки бабушки в правительстве. Так что получается я могу говорить что я Правительство Беларуси? Вообще Беларусь что хочет то и делает у себя. Надо Литву с Латвией приглашает. И вообще это даже н же совок, а средневековье.
Ну честно, прочитал. И для кого это вообще.
Короче компания про высшее образование неполученное. А образование высшее называется computer science.
Они все там получают образование.
Короче распределяют видимо и распределите мне тоже. Я переехал и по дороге по терял работу и очень много денег.
Короче это физика и на физике 5 профессий в том числе и софты.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 7 жніўня 2026, 09:39
Этот человек - один из тех, кто десятилетиями строил "аутсорсинговую" индустрию, а теперь с высоты своих миллионов рассказывает молодым, что они могут стать "бесполезными" и что, если ИИ окажется дешевле, лучше идти в повара.
Очень удобно рассуждать о том, что "джуны не нужны", когда именно такие компании годами выжимали максимум из дешёвых джунов, продавали их клиентам с космической маржой (джунам 500, чистыми 450 в месяц, а с клиента 65К в год), а теперь, когда появилась новая технология, решили просто списать целое поколение (типичный бумер или говорящий пиджак).
Особенно смешно слышать рассказы про "трудолюбие". Проблема не в том, что молодёжь ленится. Проблема в том, что бизнес сам перестал инвестировать в обучение, от тупости скупая недвижимость по всему миру, чтобы не дать будущего молодым (снимать за "оверпрайс" дома квартиры), они же в ответ не будут "вджобывать" на таких как ТЫ "со-основателей". Всем нужны Senior с 57 годами опыта, которого кто-то другой уже вырастил. Никто не хочет быть тем самым "кто-то".
И отдельный цинизм - рассуждать о "бесполезном классе", имущественном цензе на выборы и прочих теориях, сидя на капитале, заработанном руками тысяч инженеров. Когда богатые начинают объяснять обычным людям, что те становятся ненужными, это выглядит не как мудрость, а как попытка оправдать собственное нежелание вкладываться в людей.
ИИ - это инструмент. Он изменит рынок, как когда-то изменили его интернет, облака и автоматизация. Но каждый раз находились люди, предсказывавшие конец профессий, и каждый раз жизнь оказывалась намного сложнее их красивых прогнозов.
Вместо очередной порции "апокалиптических" рассуждений куда полезнее было бы показать, как строить компании, которые используют ИИ для усиления людей, а не для оправдания массового отказа от их развития.
Деньги не накормят и не обеспечат старость и не дадут фору отпрыскам. А вот класс пролетариата который ежемесячно трудится ради оплаты сильно переоцененного такими панами жилья (аренда или ипотека роли не играет) вот это и есть тот ресурс который и загвоздил статус кво в обществе. И молодежь сильнее всех страдает по тому что из нее эта рента извлекается.
Индивидуально каждый успешный капиталист, как автор статьи, действует верно лично для своего интереса, вкладываясь в недвигу в надежде на старости соки пить из молодых, но коллективно это самоубийственно для общества где молодые не могут аккумулировать ресурсы и формировать семьи.
ИИ эту асимметрию не решает, а только заливает бетоном, отсюда и понятие "технофеудализм".
Вот только проблема, кажется, вообще не в том, что "ИИ сделает людей бесполезными".
Деньги сами по себе не накормят общество и не обеспечат его будущее. Реальный ресурс - это люди, которые каждый месяц производят товары и услуги и из своего дохода платят за доступ к уже накопленным активам: прежде всего за жильё, землю и капитал.
И здесь возникает довольно неприятная штука. Индивидуально каждый успешный капиталист действует абсолютно рационально: сохранить капитал, купить недвижимость, получать ренту и рассчитывать, что в старости следующий трудоспособный класс будет продолжать эту ренту оплачивать. Лично для него стратегия вполне разумная.
Но если так действует весь класс собственников одновременно, результат уже совершенно другой: молодое поколение всё большую часть дохода отдаёт за доступ к активам предыдущего поколения, всё меньше может накопить само, купить жильё, создать семью и сформировать собственный капитал.
Получается парадокс: каждый индивидуально действует рационально, а коллективный результат становится саморазрушительным.
И вот здесь ИИ проблему вообще не решает. Если производительность вырастет в разы, но собственность на эту производительность останется концентрированной у уже владеющих капиталом, то мы получим не освобождение человека от труда, а ещё большую концентрацию собственности и ренты.
Поэтому разговор про "useless class" без разговора о том, кому принадлежат активы и кому достанется прирост производительности от ИИ, выглядит довольно однобоко.
Отсюда и возникает то, что сегодня называют технофеодализмом: не потому, что капиталисты вдруг стали плохими людьми, а потому что индивидуально рациональное стремление накапливать и защищать собственность при определённых условиях может привести к системе, где доступ к экономическим ресурсам определяется уже не твоим трудом и талантом, а тем, родился ли ты собственником.
И тогда вопрос к молодым должен быть не только "какую профессию выбрать, чтобы тебя не заменил ИИ?", а гораздо более неприятный: "как поколению, которое ещё ничего не владеет, вообще получить долю в системе, которую ИИ сделает ещё более производительной?" :)
Грядет перезагрузка системы которая обнулит капиталы и даст шанс на новое раздачу колоду карт.
Такое уже не раз было и повторится в будущем. Текущие владельцы капиталов чуют момент грядет по этому спрос на бункеры и жизнь на хуторе в надежде переждать шторм.
Добавленную стоимость создаёт труд и капитал (ещё земля, но это по сути капитал).
А ROI капитала стремится к ставке заёмных средств.
Условно говоря если есть вундермашина, которую купил за миллион и она даёт в год 100к, а ставка по кредиту 5%, то имеет смысл взять в долг ещё миллион и купить ещё одну вундермашину. Так как рынок не бесконечен, каждая новая вундермашина будет давать давление на предложение, и снижать рентабельность. И когда вундермашина даёт уже 5.5% - нет смысла покупать новые, цикл закончен, капитал пришел к своей конечной точке - все вундермашины дают ROI около стоимости заимствования.
Поэтому единственный фактор производства, который даёт ROI больше - это труд.
LLM - это капитал (с точки зрения компаний, платящих за токены).
Так что заменяя людей капиталом компании просто непросто свою же маржу канибалят.
В кроссовках Найк большая часть маржи - это маркетинг и дизайн, то, что не автоматизировано и трудоёмко.
А автоматизированные фабрики подрядчики получают какие-то крохи.
Странно, что физики этого не понимают
А что по вашему ставка заёмных средств? Это и есть точка равновесия энтропии в экономике, где совокупность всех вундермашин делится на все рты которые хотят кушать.
Интересная логика на один шаг - пойдет значит в повара, там золотое дно и ИИ там не угроза. Или во врачи. Ага ага. А кому будут нужны рестораны, больницы и зубной врач? Точнее кто будет потребитель их услуг? Ну, допустим, ещё зубы понятно. Но приготовить-то каждый себе сможет. Если ИИ вытесняет почти любой умственный труд, то на улице окажутся не только программисты ( как он решил ) но и юристы, и бухгалтера, секретари, весь офисный планктон, а за ними офисные служащие вплоть до уборщиков, а за ними доставщики, таксисты и прочие. В строители, электрики пойти? Ну разве себе самим будут строить и продавать дома. Если 90% оффиса на улице, они не создают спроса ни на квартиры ни на машины, ни на врача, ни на парикмахерские... Бесконечная история... Нечем платить - ну и сам себе сварю, как нибудь похожу с патлами пешком. Кто меня там увидит в поле на картошке для пропитания. Какой дядя ресторан?
ИИ вытеснит не просто НЕнужных людей. Он вытеснит и потребителя. Кстати, и потребление ИИ тоже - а кто будет покупать подписки на Клод, Ютуб, слак ? На все вот это SaaS? Сейчас на это всё 50% денег дают сами программисты, или ИТ бизнес, ну и часть всякие финансовые конторы, и контентент мейкеры. И вот они на улице. Отгадаем с первого раза, что они перестанут покупать в первую очередь?
Так что пусть идёт в повара - надёжно.
Я просто поражаюсь как люди склонны всё упрощать - я повар, строитель, слесарь, электрик, меня не заменят ИИ. Не заменят, только Маску и Цукербергу не нужно 300 квартир, миллион телефонов, стиралок и машин. А остальные живут собирательством как 5000 лет назад. Эх, всё капец как сложнее, чем программисты на улице
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 13 жніўня 2026, 04:37
Не думаю что займет очень много времени "патлатым босиком с картохи в поле" нанести визит в ближайший к их полю дата центр.