«Шок ад Claude»: як некалькі загалоўкаў ператварыліся ў самыя хуткія распродажы акцый у лютым

Хто піша: Кірыл Голуб, прыватны інвестар, член праўлення Латвійскай сеткі бізнес-анёлаў.

Гандлёвыя сесіі лютага 2026 года ўвойдуць у гісторыю. Калі ў 9:30 раніцы гэта выглядала як звычайная слабасць тэхсектара, то да закрыцця сесіі — як стрэс-тэст біржы XXI стагоддзя: некалькі навін пра магчымасці ШІ, і інвестары ўжо прадаюць усё, што падобна на «працу белых каўнерчыкаў».

У пачатку лютага акцыі кампаній, звязаных з фінансавым аналізам, юрыдычнымі паслугамі і — асабліва — SaaS, не проста зніжаліся — яны праваліліся гэпам, быццам рынак за адзін дзень вырашыў, што цэлая бізнес-мадэль на шматмільярдных рынках больш не працуе. Bloomberg апісаў першую хвалю як распродаж прыкладна на $285 млрд па software, фінансавым сэрвісам і кіраванню актывамі: інвестары скідвалі акцыі з «хаця б мінімальнай» экспазіцыяй да гэтай тэмы.

І на гэтым не скончылася! Праз некалькі тыдняў акцыі IBM перажылі найгоршы дзень з 2000 года — пасля таго як Anthropic усяго толькі паведаміла, што Claude Code здольны мадэрнізаваць легасі-код на COBOL хутчэй, чым каманды кансультантаў і распрацоўшчыкаў.

Гэта гісторыя «AI-страх-распродажаў» лютага 2026 года: не адзін абвал, а паўтаральны шаблон: загаловак пра новую здольнасць — віруснае распаўсюджванне — заражэнне суседніх сектараў — і, часам, рэзкі разварот.

Храналогія: месяц, калі рынак спрабаваў «ацаніць агентны ШІ» у рэальным часе

30 студзеня (іскра, якую заўважылі не многія)

З’яўляюцца матэрыялы пра Claude Code (вось і вось, напрыклад — devby) — нібыта яшчэ адзін, хай і найбольш прасунуты, агентны комплекс распрацоўкі софта. На першы погляд — проста прадуктовая навіна. У рэтраспектыве — граната для мультыплікатараў з запаволеным узрыўнікам.

3–4 лютага (першая ўдарная хваля)

Выходзіць серыя публікацый (вось і вось, напрыклад — заўв. devby) пра тое, што агенты ад Anthropic асабліва добрыя ў аўтаматызацыі юрыдычных задач, продажах, маркетынгу і аналізе дадзеных. І што інвестары цяпер усур’ёз абмяркоўваюць, як ШІ можа «падкапаць» індустрыю дадзеных і прафесійных сэрвісаў. Рэакцыя рынку была імгненнай: кампаніі з юрыдычных і data-workflow-катэгорый паляцелі ўніз сінхронна — не таму што ў кожнай «зламаўся бізнес», а таму што рынак пераацэньваў цэлыя сектары.

Bloomberg даў маштабу імя і лічбу: мінус $285 млрд капіталізацыі за адзін дзень па software, фінансавым сэрвісам і кіраванню актывамі.

5 лютага (распродаж пачынаюць лічыць і абагульняць)

Наратыў становіцца макранаратывам: гэта ўжо не «адна акцыя — адзін дзень», а серыя сесій, дзе інвестары пераацэньваюць перспектывы софта і сэрвісаў пад пагрозай аўтаматызацыі. З’яўляюцца агрэгаваныя ацэнкі маштабу страт за некалькі дзён — «сотні мільярдаў» і парадку «трыльёна» па шырокім наборы кампаній у сумежных катэгорыях.

9 лютага (Monday.com: фундаментальныя прычыны сустракаюцца з вірусным фільмам жахаў)

Тут трыгер іншы: Monday.com (воблачная кампанія і распрацоўшчык аднайменнай Work OS) дае слабы прагноз, і акцыя падае больш чым на 20% за сесію. А далей да гэтага лёгка «прыліпае» віруснае тлумачэнне: «ШІ можа кланіраваць ваш SaaS за гадзіну». Важна: мем не абавязкова выклікаў рэакцыю на справаздачнасць. Але мем стаў тым, што людзі пераказвалі, каб растлумачыць падзенне. Пры гэтым шырокі рынак ігнаруе ісціну, якую ведае кожны «софтверны прадпрымальнік»: напісаць софт — гэта ледзь чвэрць працы па стварэнні прадукту. А стварэнне прадукту — толькі чвэрць усіх задач па вывадзе і прасоўванні на рынку, дзе ў першую чаргу ўсё вырашае дыстрыбуцыя.

19 лютага (EPAM як люстэрка будучыні ў ІТ-кансалтынгу)

Нават калі фармальная нагода — прагноз, а не пост Anthropic, рынак дзейнічае ў той жа логіцы: мадэлі «людзі-гадзіны-білінг» выглядаюць уразлівымі, калі агентны ШІ рэальна скарачае час выканання задач. EPAM моцна падае на фоне асцярожнага тону прагнозу, нягледзячы на тое што па шэрагу метрык кампанія «магла пабіць чаканні».

Не магу сказаць, што я вялікі прагназіст рынку — але ад апошняга пакета любімага тыкера EPAM (а я ў іх акцыях яшчэ з 2016 года — амаль дзесяцігоддзе!) я пазбавіўся яшчэ ў верасні, і больш станавіцца акцыянерам EPAM Systems не планую.

23 лютага (IBM: самы «чысты» кейс «AI-загаловак → шок па акцыі»)

Гэта самы прамы прыклад. Публікацыі фіксуюць простую фразу, якая палохае рынак: Anthropic кажа, што Claude Code можа эфектыўна мадэрнізаваць сістэмы, напісаныя на COBOL. А COBOL — гэта важная частка экасістэмы IBM (мэйнфрэймы, мадэрнізацыя, праекты, сэрвісная выручка). Вынік: IBM падае на 13,2% за адну сесію — найгоршы дзень з 2000 года.

Чаму кейс IBM асабліва паказальны

Гісторыя IBM яшчэ і раскрывае парадокс, які рынак пакуль мала абмяркоўвае. Калі праца для кліентаў IBM можа рабіцца дарагім распрацоўшчыкам у ЗША, больш танным камандай у Індыі або (усё часцей) «таннымі гадзінамі ў токенах», гэта не абавязкова «мядзведжы» фактар. Танней «сыравіна» — больш варыянтаў для кампаніі: паскараць дэлівэры, жангляваць цэнамі, павышаць сваю маржынальнасць. То бок і ў тэорыі, і на практыцы гэта можа нават паляпшаць прыбытковасць!

Але цэнавы рух выглядаў як бінарны прысуд. Графік кажа сам за сябе: калі ў 2023 годзе рынак чамусьці вырашыў, што ў IBM «яркая будучыня», і за два гады капіталізацыя вырасла ўдвая (прыкметна абагнаўшы па хуткасці росту індэкс NASDAQ), то у лютым 2026, пасля аднаго максімальна зразумелага AI-загалоўка, рынак раптам пачаў ацэньваць сітуацыю так, быццам будучыня IBM рэзка пагоршылася — і цана адкацілася прыкладна да ўзроўняў вясны 2025 года:

І вось тут важная правільная оптыка. Часта гэта ўжо не «ацэнка бізнесу на 10 гадоў наперад». У моманты наратыўных шокаў цана паводзіць сябе як другая вытворная настрояў: чаканне рэакцыі рознічных удзельнікаў на рэакцыю прафесіяналаў — а не спакойная ацэнка будучых грашовых патокаў. Пры гэтым фундаментальныя паказчыкі IBM выглядаюць цудоўна: P/E = 20, дывідэндная даходнасць 3%, і на дывідэнды ідзе толькі палова свабоднага грашовага патоку.

Але калі гісторыя занадта простая і лёгка становіцца віруснай («ШІ мадэрнізуе COBOL»), прафесійныя гульцы могуць хутка перавярнуцца, таму што ведаюць: першапачатковы рух часта будзе узмоцнены другасным трэйдам. У такім рэжыме многае з таго, што выглядае як «фундаментальная пераацэнка», на справе падобна на прагноз двухкрокавай рэакцыі рынку на бліжэйшыя тыдні і месяцы — а не на гады.

24 лютага (паварот: інтэграцыі і доказ попыту даюць палягчэнне)

Далей выходзіць «зваротная» частка сюжэту: публікацыі пачынаюць падкрэсліваць партнёрствы, інтэграцыі і важнасць каналаў дыстрыбуцыі. У некаторых паперах гэта выклікае адскок. Паралельна з’яўляюцца навіны аб вымяральных метрыках укаранення ў асобных гульцоў рынку, што зніжае страх «нас зараз заб’юць» і пераводзіць абмеркаванне ў рэжым «хто адаптуецца і забярэ рынак».

Канец лютага (вірусны «сцэнар канца свету»: знакамітыя «мядзведзі» раскачваюць валатыльнасць, каб зарабіць на «шортах»)

З’яўляецца вірусны тэкст-сцэнар пра магчымы AI-крызіс: гэта хутчэй разумовы эксперымент, чым прагноз, але ён добра распаўсюджваецца. Яго падхопліваюць заўважныя «мядзведжыя» фігуры — і гэта рэзка павышае ахоп. Важна: гэта не змяняе грашовыя патокі кампаній наўпрост. Але гэта змяняе шчыльнасць увагі, а ўвага ў такія перыяды лёгка ператвараецца ў патокі і цэны.

Што на самай справе адбылося ў лютым: тры сілы, якія ператварылі загалоўкі ў паніку на фондавым рынку

Калі сказаць простымі словамі, у лютаўскай гісторыі ёсць тры ключавыя інгрэдыенты:

1) Рынак паставіў пад сумнеў «адзінку каштоўнасці» (месцы, падпіскі, гадзіны)

Агентны ШІ — гэта не проста «памочнік». Ён прэтэндуе на выкананне кавалкаў працэсу. І гэта б’е па тым, што рынак прывык ацэньваць: месцы (seats) у SaaS, падпіскі ў data-сэрвісах і гадзіны ў сэрвісных кампаніях.

2) Нават «мінімальная экспазіцыя» стала сігналам да распродажу

Фраза Bloomberg пра «хаця б мінімальную экспазіцыю» — гэта індыкатар тыповых паводзінаў рынку: прадаюць увесь сектар, а не ўнікаюць у дэталі кожнай кампаніі. Гэта менавіта распродаж па ярлыку, а не глыбокі аналіз перспектыў.

3) Віруснае распаўсюджванне стала ўваходным параметрам для рынку

Калі гісторыя становіцца «тлумачэннем, якое паўтараюць усе», яна становіцца самазбывальным прагнозам.

Тры канкуруючыя версіі таго, што адбываецца (і чаму яны могуць быць слушныя адначасова)

Гіпотэза A: дамінавалі наратыў і пазіцыянаванне

Інвестары былі перагружаны шматгадовымі «доўгімі» стаўкамі ў софце і сэрвісах; AI-загалоўкі сталі пунктам каардынацыі; продажы пайшлі каскадам. Затым — адскокі на перапроданасці. Гэта добра тлумачыць шырыню і хуткасць руху.

Гіпотэза B: рынак рацыянальна закладваў змену рэжыму

Агентны ШІ — гэта не «фіча», а пласт замяшчэння. Калі вы верыце, што ўкараненне будзе хуткім, то пераацэнка seat-SaaS і «пагадзіннага» сэрвісу выглядае лагічнай. Кейс IBM — самы канкрэтны прыклад: «зразумелая здольнасць» ударыла па «зразумелай крыніцы грошай».

Невыпадкова знакаміты «шорцер» Майкл Бёры (той самы, пра якога Big Short) так актыўна падхапіў «панічныя» наратывы. Ён можа выглядаць праўдападобна менавіта тады, калі натоўп шукае адначасова і злодзея, і прарока. У лютым рынак, які распрадаваў кампаніі на AI-загалоўках, адначасова быў гатовы спажываць цэльны «doom-наратыў».

Калі знакаміты контрінвестар падхоплівае сцэнар, ён не змяняе бізнес-рэальнасць наўпрост — але ён змяняе хуткасць і маштаб распаўсюджвання.

Гіпотэза C: пераацэнка і перагіб — укараненне павольней, чым здаецца

Нават калі тэхналогія моцная, ёсць трэнні: бяспека, камплаенс, інтэграцыі, змены ў працэсах. Кампаніі-інкамбенты могуць перавесці страх у доказы ўкаранення: «мы ўжо гэта прадаем і ў нас растуць метрыкі». Гэта і запускае развароты.

Фінал?..

Адзін загаловак пра новую здольнасць ШІ цяпер можа прайсці шлях ад прадукту да ребалансіроўкі партфеляў за гадзіны — а знакамітыя «мядзведзі» здольныя сціснуць гэты цыкл яшчэ мацней. Наступны «шок ад Claude» не будзе выглядаць нечаканасцю. Ён будзе выглядаць як дэжавю — проста з новым тыкерам на лініі агню.

Мы да гэтага гатовыя?..