«Трасянка». На якіх мовах гавораць у эміграцыі — дома, на працы і з дзецьмі (з беларускай мовай усё цікава)

Любы замежны досвед змяняе чалавека, жыццё ў іншай краіне амаль непазбежна ўплывае на яго свядомасць і лад мыслення. Што значыць быць беларусам, калі жывеш па-за домам? Ці трэба захоўваць сваю нацыянальную ідэнтычнасць і як? Гэтую тэму мы даследуем з дапамогай анкеты «Беларусы за мяжой: хто мы?»

Мы сабралі 1026 анкет, з якіх склаўся усярэднены партрэт нашага чытача-беларуса за мяжой.

Пераважная большасць беларусаў — што дома, што за мяжой — прадказальна размаўляе па-руску. Руская з’яўляецца мовай хатніх зносін для 85+% удзельнікаў анкеты.

Такіх, хто і дома перайшоў на мову сваёй новай краіны, зусім няшмат (2,1%) і часта гэта не «масавая» польская мова, а іспанская, нямецкая, літоўская. Проста многія з гэтых нямногіх знаходзяцца ў шлюбе з замежнікамі. Гэтак жа, як і тыя, хто дома размаўляе па-англійску: у асноўным яны ў пары з замежнікам і жывуць у ЗША/Канадзе.

На працы — моўная сітуацыя кардынальна іншая. І агулам залежыць ад кампаніі, у якой працуе мігрант. Тая амаль палова, якая ў працы выкарыстоўвае рускую і беларускую мовы (але не толькі іх), з вялікай доляй верагоднасці засталася ў кампаніі з беларускімі каранямі. Тая, што мову новай краіны, відавочна, уладкавалася на мясцовым рынку. А так аб’яднальнай мовай для дзвюх трэціх+ беларускіх айцішнікаў натуральным чынам з’яўляецца англійская.

Між тым, адзін удзельнік сцвярджае, што працуе ў кампаніі, дзе карпаратыўнай мовай з’яўляецца беларуская.

Мову сваёй новай краіны беларусы актыўна вучаць, траціна валодае ёй ужо на ўзроўні B1-B2, каля 40% — на ўзроўні А1-А2, каля 12% можа пахваліцца ўзроўнем С. Кожны сёмы праўда нічым не можа пахваліцца.

Асноўная сфера жывых зносін на беларускай праўда зводзіцца да сітуатыўных смолтокаў: да цябе звярнуліся на мове — ты адказаў на мове. Плюс медыя, падкасты, песні, кнігі на беларускай. Кожны дзясяты, аднак, па-беларуску не толькі размаўляе, але і думае. У агульным, усё як у Беларусі. Ці крыху лепш?

Вось як яшчэ захоўваюць сваю мову беларускія мігранты:

• «Дома ладзім гадзіны «мовы», калі размаўляем толькі па-беларуску. Настольныя гульні».
• «Выкарыстоўваю беларусізмы ў мове, і манеру размовы на беларускі лад».
• «Магу «па прышпiлу» пару слоў з беларускай увярнуць там і сям у рускую мову. Мігрантаў з РФ і Украіны таксама «прышпiлiвае».
• «Размаўляем з бацькамі па-беларуску».
• «Часта ўстаўляю беларускія словы ў польскую мову».
• «Размаўляю, ў тым ліку з украінцамі».
• «Спяваю дзіцяці калыханкі па-беларуску».

А вось як бацькі ацэньваюць веданне сваімі дзецьмі беларускай. Менш за 10% сцвярджаюць, што іх дзеці валодаюць мовай паўнавартасна. Ці значыць гэта, што новае пакаленне беларусаў, якое вырасла ў іміграцыі, у масе сваёй страціць мову? Гэта выглядае заканамерным.

Тым не менш многім бацькам і ў іміграцыі важна, каб іх дзеці ідэнтыфікавалі сябе як беларусаў. Кожны пяты-шосты працуе над гэтым, і гэта значна больш, чым тых, хто размаўляе з дзецьмі па-беларуску.

Здаецца, гэта яшчэ адно сведчанне таго, што нацыянальная ідэнтычнасць беларусаў не роўная беларускай мове.

А вось пра што гаворыць асноўны выбар бацькоў на карысць ненавязвання дзіцяці нацыянальнага самавызначэння? Пра слаба выражаную ідэнтычнасць ці, наадварот, пра самую пазнавальную рысу беларускага характару?

«Пакуль была праца, не адчувала сябе эмігранткай». Кім лічаць сябе тыя, хто з’ехаў — нядаўна і даўно

Па тэме

«Пакуль была праца, не адчувала сябе эмігранткай». Кім лічаць сябе тыя, хто з’ехаў — нядаўна і даўно