Чаму «любейшыя людзі» галасуюць за AfD? Абмеркавалі поспехі ультраправых з айцішнікамі ў Германіі

6 верасня радыкальна правая папулісцкая партыя «Альтэрнатыва для Германіі» (Alternative für Deutschland, AfD) набрала амаль 44% галасоў і з вялікім адрывам перамагла на парламенцкіх выбарах у федэральнай зямлі Саксонія-Анхальт. Праўда, пакуль незразумела, ці здолее AfD сфарміраваць правячую кааліцыю ў ландтагу: паводле вынікаў выбараў у партыі ёсць 39 месцаў у земельным парламенце з 83, тады як для большасці патрэбна 42 месцы. Але калі гэта адбудзецца, падзею можна лічыць цалкам гістарычнай: ні адна ультраправая партыя не кантралявала ні адну з нямецкіх зямель з часоў Другой сусветнай вайны.

Адзін з важных пунктаў праграмы AfD — антыімігранцкі парадак дня.

Што беларусы ў Германіі думаюць пра перамогу ультраправай партыі на выбарах і як рост папулярнасці ультраправых палітычных сілаў у краіне ўплывае на іхныя планы? Спыталі пра гэта ў іх саміх.

«Часам думаю пра пераезд. Але не праз правых, а праз розніцу ў падатках паміж Германіяй і Швейцарыяй у 4 разы»

Міхаіл* працуе ў ІТ і лагістыцы і жыве ў Германіі больш за 20 гадоў, у яго ёсць нямецкае грамадзянства. У 2018 годзе ён пераехаў у Баварыю, у мясцовасць побач з Аўгсбургам:

— Я ўважліва сачу за палітычным жыццём Германіі і асвятляю яго ў сваім блогу. Сам я прыхільнік лібералізму (у нас гэтая частка палітычнага спектру прадстаўлена партыяй FDP [Свабодная дэмакратычная партыя Германіі], якая, на жаль, ужо пару гадоў знаходзіцца на мяжы выжывання, а на апошніх выбарах нават не трапіла ў Бундэстаг.

Нечаканасцю перамога AfD у Саксоніі-Анхальт для мяне не была, бо вынікі апытанняў публікуюць літаральна кожныя выхадныя. І іх традыцыйна моцныя пазіцыі на ўсходзе Германіі — гэта агульнавядомая інфармацыя.

Адзначу, што ўзровень падтрымкі AfD не роўны ўзроўню ўласна радыкальных настрояў. Сама партыя AfD правараднальная і радыкалізуецца практычна на вачах — гэта так. Але людзі, якія за яе галасуюць, зусім не абавязкова радыкалы. Я кірую складамі і лагістыкай буйных кампаній, штодня маю зносіны з рабочымі і бачу, што многія з іх выказваюць падтрымку AfD, але пры гэтым абсалютна на роўных маюць зносіны з усімі замежнікамі на працы або нават самі з’яўляюцца замежнікамі.

Многія з прыхільнікаў AfD, якіх я ведаю асабіста, па сутнасці мілейшыя людзі. Папросту агульны ўзровень палітыкі рэзка ўпаў, традыцыйныя партыі перасталі адчуваць настроі людзей і ўзнесліся на свой алімп, людзі адчуваюць сябе забытымі. А гіганцкія міграцыйныя патокі спрычыніліся да масавай «ціхай» ксенафобіі ды завяршылі пачатае. Ксенафобія «ціхая» — таму што людзі ўвечары спакойна п’юць сваё пасляпрацоўнае піва з калегамі з Харватыі або ў выходныя прыходзяць у госці на грыль да суседа Мухамеда, але пры гэтым адчуваюць, што ў краіне занадта шмат крымінальных замежнікаў, занадта шмат «сацыяльных турыстаў» і гэтак далей.

Да гэтага дадаюцца фактычныя праблемы Германіі (зашкальваючыя сацыяльныя выдаткі, уцёкі бізнесу з краіны, вар’яцкая бюракратыя). Яны рэальна ёсць і рэальна адбываюцца праз левыя партыі або левыя рашэнні цэнтрысцкіх партый. Праўда, гэтыя партыі ўсяго толькі робяць тое, чаго ад іх хоча народ. Схема тут атрымліваецца такая:

• народ хоча «менш працаваць за больш грошай»;
• урад укараняе чарговы падарунак тыпу пенсіі з 63 гадоў замест 67 або дадатковых пяці дзён аплочанага адпачынку для самаразвіцця;
• для яго аплаты грошы можна сабраць толькі з народа або з бізнесу;
• падаткі растуць, бізнес уцякае;
• праварадыкальныя сілы растуць як на дражджах, сцвярджаючы, што ва ўсім вінаваты старыя партыі.

У маім асяроддзі больш пра палітыку пачалі гаварыць, мабыць, у перыяд пандэміі, калі дзеянні палітыкаў сталі хутчэй звычайнага ўплываць на жыццё кожнага чалавека. Забароны, абмежаванні, патрабаванні — усё вось гэта. Дарэчы, менавіта тады AfD атрымала вельмі шмат балаў, выступаючы супраць усяго вось гэтага.

Ну, а далей зразумела: вайна спрычынілася да далейшай хвалі абмеркаванняў, а мільёны ўкраінскіх уцекачоў, якія спачатку выклікалі ў народзе спачуванне, вельмі хутка сталі, хутчэй, раздражняць. Адзінкавыя выпадкі маніпуляцый з дапамогай, якія трапілі ў прэсу, вялікая колькасць машын на ўкраінскіх нумарах, якія паводзяць сябе незвычайна для жыхара Германіі, дрэнная статыстыка працаўладкавання — усё гэта спрыяла з’яўленню наратыву «Яны шыкуюць на нашы грошы». Адсюль усё больш дыскусій пра палітыку ў грамадстве і чарговы вітак росту папулярнасці для AfD.

Пакуль, як мне здаецца, рост папулярнасці AfD не ўплывае на жаданне замежных спецыялістаў пераехаць у Германію. Іх перамога на земельным узроўні наогул не адыгрывае ролі ў гэтым плане. Пакуль федэральнае заканадаўства будзе заставацца прыязным да замежнікаў, наколькі гэта магчыма. А вось у 2029 годзе наступныя выбары ў парламент, і вось там можа быць горача.

Калі я пераязджаў у Германію, я адчуваў яе бяспечнай і стабільнай краінай. Для мяне ўсё ў прынцыпе і застаецца па-старому: я жыву ў вёсцы, працую хутчэй у сельскай мясцовасці або на дыстанцыйцы з кабінета на другім паверсе нашага дома. У сельскіх крамах нас з жонкай ведаюць, сын гуляе ў футбол у сельскім клубе.

А вось жыхары буйных гарадоў хутчэй перажываюць. Нават я бачу змяненне аблічча горада (стала больш жабракоў на вуліцах, адбываецца гетаізацыя пэўных раёнаў, з’яўляюцца групы агрэсіўных падлеткаў, якіх раней хутчэй не было). Гэта не абавязкова азначае рэальную пагрозу, але ўспрымаецца пагрозліва.

Узмацненне жорсткасці міграцыйнага заканадаўства ў выпадку перамогі AfD на агульнанацыянальных выбарах мяне асабліва не непакоіць, мы ўжо ўсе пашпартныя баяры. Але з пункту гледжання працоўных візаў было б добра, каб людзі з іншых краінаў маглі прыязджаць у Германію на працу — добрых работнікаў вельмі не хапае.

«Мы ўжо грамадзяне, нас не закрануць узмацненні, калі яны будуць»

Менеджар па персаналу і карпаратыўнай культуры Алеся* жыве ў Германіі амаль шэсць гадоў:

— 2021 год мы з мужам сустракалі ўжо ў Берліне, а гэтым летам атрымалі нямецкае грамадзянства.

Не магу сказаць, што пільна сачу за палітычным жыццём Германіі, але ў цэлым разумею кантэкст, чытаю навіны і ведаю партыі. Цяпер перыяд выбараў, таму на працы за абедам абмяркоўваем у тым ліку і палітыку. Навіны дадаюць трывожнасці. Але ў цэлым у сталіцы Германіі ўсё яшчэ бяспечна, нягледзячы на вайну розных мафіёзных груповак у Берліне за ўладу пасля нядаўняй смерці былога галавара аднаго з кланаў.

Ці была перамога AfD у Саксоніі-Анхальт для мяне сюрпрызам — і так, і не. З аднаго боку, усе ведаюць, што гэдэраўскае мінулае дасюль уплывае на жыццё ўсходняй Германіі, у гэтым рэгіёне любяць Расію, ды і экзітполы паказвалі рост папулярнасці AfD.

Важна адзначыць, што AfD набрала большасць галасоў, але каб стаць правячай партыяй, ёй трэба стварыць кааліцыю. Іншыя партыі заяўлялі, што не будуць з ёй аб’ядноўвацца. Але ёсць BSW [левая папулісцкая партыя «Саюз Сары Вагенкнехт», якая, як і AfD, прытрымліваецца еўраскептычных поглядаў на вонкавую палітыку і крытыкуе падтрымку Украіны]. Яна ўжо заявіла, што гатова супрацоўнічаць з AfD. Дарэчы, пра BSW кажуць мала, але гэта такая ж радыкальная партыя, якая сімпатызуе Расіі.

З пункту гледжання падтрымкі правых радыкалаў у Берліне цяпер усё выглядае стабільна — тут на бліжэйшых выбарах перамогуць левыя і зялёныя. Нашыя сябры-немцы падтрымліваюць Volt [праеўрапейскі ліберальны палітычны рух], я сімпатызавала FDP, але іхныя лозунгі сёлета амаль не адрозніваюцца ад лозунгаў AfD.

Але Берлін — унікальны рэгіён, ён не рэпрэзентуе Германію. Тут вельмі шмат мігрантаў, і па адчуваннях, за апошні час нічога не змянілася. Мы шмат падарожнічаем, у тым ліку па Германіі, але проста падарожнічаць недастаткова, каб рабіць нейкія высновы.

Рыторыка папулістаў засяроджана на мігрантах, пры гэтым адкрыта дэманстраваць сваю непрыязнасць да іх (гэта значыць да нас) або праяўляць агрэсію ў іх (наш) бок пакуль нельга, бо за гэта прадугледжана як мінімум адміністрацыйнае пакаранне. Законы ў Германіі пакуль працуюць.

Увогуле, што мы заўважылі: калі знаёмішся з немцамі, яны спачатку ставяцца насцярожана, потым пытаюцца, што мы робім у Германіі — вучымся або працуем. І калі чуюць, што працуем, адразу размова пачынае ісці лёгка, табе ўсміхаюцца.

Мы лічым Берлін вельмі камфортным для жыцця горадам і пакуль нікуды не збіраемся. На мой погляд, сёння з Германіі з’язджаюць хутчэй праз бюракратыю і крос-культурныя асаблівасці, чым праз палітыку.

У Берліне я адчуваю сябе ў бяспецы. У нашым доме жыве пара паліцэйскіх, яны заўсёды вітаюцца, усміхаюцца, прытрымліваюць дзверы і ліфт. Неяк нас спынілі паліцэйскія, таму што мы ехалі на ровары і глядзелі ў тэлефон (што небяспечна, але нам трэба было праверыць маршрут). Сказалі, што нельга карыстацца тэлефонам падчас язды на ровары, за гэта прадугледжаны штраф, але на першы раз адпусцілі.

На кампанію, у якой я працую, навіны пра ўзмацненне радыкальна правых палітычных сіл ніяк не паўплывалі. Як наймалі паводле скілоў, так і наймаем: з апошніх закрытых пазіцый — дата-аналітык з Арменіі і продакт з Егіпта. Дарэчы, працоўнае заканадаўства Германіі абапіраецца на Канстытуцыю, а адзін з найважнейшых законаў — Gleichbehandlungsgesetz, Закон пра роўнае стаўленне да ўсіх незалежна ад гендэру, нацыянальнасці, палітычных поглядаў і г. д.

Мне складана сказаць, ці паўплывае рост папулярнасці AfD на жаданне высокакваліфікаваных спецыялістаў ехаць у Германію. Магчыма, і паўплывае, але не адразу, з лагам.

Асабіста мяне магчымыя змены міграцыйных законаў не бянтэжаць — мы ўжо грамадзяне.

«Тут хапае больш важных праблем. Людзі ў цэлым значна больш азлобленыя, чым 5 гадоў таму»

Марк* жыве ў сталіцы Баварыі Мюнхене. У Германіі ён ужо 13 гадоў, цяпер працуе як staff SW engineer у амерыканскім стартапе:

— Я даволі шчыльна сачыў за навінамі ў краіне, але 6-9 месяцаў таму стаў сачыць значна радзей — берагу псіхічнае здароўе. Перамога AfD у Саксоніі-Анхальт абсалютна заканамерная, хоць я асабіста чакаў, што яны атрымаюць менш за 43,8%.

У Мюнхене падтрымка AfD адносна невялікая, але расце хутчэй, чым у іншых партый.

Звычайна я падарожнічаю па поўдні краіны, і там не адчуваю дрэннага стаўлення да сябе як да мігранта ні ў гарадах, ні ў сельскай мясцовасці. Але гэта ў прынцыпе багатыя турыстычныя месцы. Пра ўсход краіны нічога расказаць не магу. Але досвед суб’ектыўны і залежыць ад знешнасці (я белы). Ад сяброў-азіятаў чуў пра негатыўны досвед у Мюнхене. Ці звязана гэта з ростам правых настрояў, складана сказаць.

У зносінах з калегамі палітычных тэм я стараюся пазбягаць. Некаторыя з іх сапраўды сталі часцей скардзіцца на правых папулістаў і іх выбаршчыкаў.

Я пераехаў 13 гадоў таму, і за гэты час, вядома, усе краіны змяніліся. Стабільнай Германію ў 2026 годзе я ўжо не лічу. Хапае праблем і без росту правых настрояў. У ІТ-сектары таксама. Адкрытых вакансій на 20-30 адсоткаў менш, чым 2-3 гады таму. У цэлым у краіне эканамічны спад, не вырашаюцца сістэмныя праблемы, якія адштурхоўваюць высокааплачваемых замежных спецыялістаў — бюракратыя, высокія сацыяльныя ўзносы, медыцына, якая пагаршаецца, неэфектыўная пенсійная сістэма, своеасаблівая культура.

Пры гэтым па меншай меры Мюнхен і поўдзень Германіі ў цэлым даволі бяспечныя.

«Успрымаю ўсё як стандартны дэмакратычны працэс»

Вядучы інжынер-праграміст Максім* жыве ў Берліне больш за тры гады і працуе на буйную транснацыянальную кампанію:

— Я не назіраю росту папулярнасці радыкальных правых палітычных сіл у Германіі. Пра перамогу AfD ў адной з федэральных зямель я ледзь не ведаю больш, чым вы. І ведаю я пра гэта папросту як пра здзейснены факт.

* — імя апавядальніка змененае

«Палавіна зп —  дзяржаве». Чаму айцішнікам добра і дрэнна ў Венгрыі (усе чакаюць хуткіх перамен!)

Па тэме

«Палавіна зп —  дзяржаве». Чаму айцішнікам добра і дрэнна ў Венгрыі (усе чакаюць хуткіх перамен!)