Анна Король 19 студзеня 2026, 08:00

«Раньш рабіў так: грошы ёсць — праверу ўсё». Як чэкапяцца айцішнікі ў 5 лакацыях, каб жыць доўга

Выпадкі з Беларусі, Грузіі, Польшчы, Літвы і Латвіі.

Латвія. «Перайшоў ад ідэі «грошы ёсць — праверу ўсё» да больш дарослай логікі

Кірыл Голуб, прыватны інвестар, член праўлення Латвійскай сеткі бізнес-анёлаў:

— Я раблю не «чэкап як падзею», а рэгулярны, зразумелы маніторынг рызык. З узростам я, як і многія мае знаёмыя, перайшоў ад ідэі «грошы ёсць — праверу ўсё» да больш дарослай логікі: чэкап патрэбны не дзеля самога чэкапа, а дзеля кіравання канкрэтнымі рызыкамі — сардэчна-сасудзістымі, абменнымі, анкалагічнымі, плюс тымі, якія дыктуе мой асабісты анамнез.

У ідэальным свеце «чэкап» — гэта тры рэчы:

ранняе выяўленне хвароб, якія доўга не даюць сімптомаў (ціск, парушэнні цукру, частка анкарызык);
ацэнка фактараў рызыкі і змяненне траекторыі: вага/талія, ціск, ліпіды, фізічная актыўнасць, сон, стрэс;
кантроль таго, што найбольш высокарызыкова асабіста для цябе.

Маладому чалавеку без фактараў рызыкі часта дастаткова самага базавага кантролю. З узростам і/або пры сямейным анамнезе і хранічных станах дадаюцца мэтавыя абследаванні.

Увогуле, «вялікі медыцынскі чэкап» — гэта проста прадукт медыцынскага бізнесу. За твае грошы цябе з задавальненнем і поўным камфортам прагоняць па вялікім цыкле працэдур, а потым дададуць яшчэ што-небудзь ужо па сапраўды важным профілі — калі ўсплыве канкрэтыка. Але нашмат разумней адпачатку ведаць, што менавіта паказана асабіста табе, зыходзячы з узросту і анамнезу — і ўважліва сачыць менавіта за гэтым. Чым больш «скрынінгу дзеля скрынінгу», тым вышэй рызыка выпадковых знаходак, лішняй трывогі і непатрэбных наступных абследаванняў.

Як гэта ўладкавана ў мяне на практыцы: у мяне няма шкодных звычак, я хударлявай камплекцыі з нармальным ІМЦ, і ў цэлым вяду параўнальна здаровы лад жыцця. Тут, у Латвіі, я штогод наведваю свайго сямейнага доктар (і тут важны нюанс: сямейны доктар у Латвіі — гэта не зусім аналаг «участковага тэрапеўта» ў Беларусі. Добры сямейны доктар рэальна ведае тваю гісторыю, памятае ключавыя асаблівасці і дапамагае трымаць фокус на важным, а не на выпадковым.)

Што тычыцца індывідуальных асаблівасцяў: я донар крыві, таму кожны квартал (калі здаю кроў) я аўтаматычна даведваюся, што ў мяне ў парадку базавыя параметры, уключаючы ціск, і што па шэрагу інфекцыйных рызык усё чыста — проста таму што так уладкаваны допуск да данацыі.

Хоць мне ў цэлым пашанцавала, і я прыкметна здаравейшы за сярэдняга, да 46 гадоў ужо ёсць фактары, якія патрабуюць дысцыпліны. Не паглыбляючыся ў асабістыя дэталі — у мяне ёсць сямейны анамнез па анкалагічных рызыках СКТ, і гэта аўтаматычна робіць фокус больш «дакладным»: страўнік/кішэчнік, абменныя паказчыкі, пячоначныя маркеры і г. п.

Мая «лесвіца» абследаванняў:

Кожны квартал — біяхімія крыві: толькі тыя паказчыкі, якія важныя менавіта мне (ліпідны абмен, пячоначныя маркеры, ключавыя аспекты, звязаныя з СКТ, вітаміны і паказчыкі, рэлевантныя донарству).

Кожны год — сямейны доктар + ацэнка сардэчна-сасудзістай рызыкі + УГД брушной поласці.

Штогод — вакцынацыя ад грыпу. З 2021 вакцынуюся і супраць Covid-19, але мэтазгоднасць гэтага хутка буду пераглядаць.

Кожныя тры гады — гастраскапія з картаваннем біяпсій. Працэдура малапрыемная, таму я заўсёды раблю яе пад медыкаментозным сном.

Да «ўзроставых» еўрапейскіх пратаколаў па каларэктальнаму раку і раку прастаты я пакуль трошкі не дацягнуў, але ўжо блізка — і гэта дакладна з’явіцца ў маім плане ў бліжэйшыя гады.

Назваць сумы, якія я выдаткоўваю на сваё здароўе, на жаль, не магу, бо побытавыя выдаткі на такім узроўні я не запамінаю і не кантралюю. Медстрахоўкі ў мяне няма — я лічу, што выкарыстоўваць страхоўку для такіх выдаткаў у Латвіі няма фінансавага сэнсу. Ад сапраўды сур’ёзных праблем і звязаных з гэтым буйных расходаў мы застрахаваныя, а дробязь пакрываць страхоўкай — немэтазгодна. І я, і страхавыя кампаніі — мы абодва добра ўмеем лічыць грошы і рызыкі.

Беларусь. «Я ў сябе адна. І ў свайго дзіцяці, на жаль, таксама — павінна быць здаровай і жыць доўга»

Ганна*, тэсцiроўшчыца:

— Клапаціцца пра здароўе мяне прывучыў мой першы працадаўца. Наш CEO неяк правёў галасаванне: «трынаццатая зарплата» або медстрахоўка за кошт кампаніі. Я была маладая і, натуральна, выбрала грошы, а мае калегі — чэкапы. Першы год яны абследаваліся і лячыліся, «як не ў сабе». Я ж здала кроў на біяхімію — і, здаецца, усё на гэтым.

Потым адна мая калега сказала: «Дзяўчынка, у цябе ёсць шанец даведацца пра сябе ўсё — не ўпусці яго». Яна параіла мне добрага гінеколага, які склаў вялікі спіс аналізаў, так, напрыклад, я даведалася, што ў мяне няма антыцел да краснухі, і, калі я планую цяжарнасць, мне варта зрабіць прышчэпку.

Мая гінеколаг падказала, да якога тэрапеўта мне варта схадзіць, каб ён таксама прызначыў абследаванні. І так пайшло-паехала. Я шмат даведалася пра сябе, напрыклад, што ў мяне няма зубоў мудрасці — нават зачаткаў, або што ў мяне ёсць дысплазія тазасцегнавых суставаў, пра якую ніхто не сказаў маім бацькам, калі я была дзіцем (у будучыні гэта можа быць праблемай).

Я даўно не працую ў той кампаніі, але чэкапы праходжу рэгулярна. Дакладней, я прыйшла да таго, што не абследуюся 3 дні ў годзе «галопам» па медцэнтрах, а кожны месяц нешта праходжу:

у маі ў мяне УГД — адразу правяраю шчытападобную залозу, грудзі, малы таз і брушную поласць, цэннік выходзіць пад 200 рублёў;
у чэрвені я здаю кроў на гармоны і раблю пашыраную біяхімію, рахунак за гэта абследаванне дасягае 300 рублёў;
у ліпені і студзені я сустракаюся са сваім стаматолагам, калі новых «дзірак» няма, праводжу прафгігіену (у апошні раз гэта каштавала 160 рублёў)…

І ў мяне пастаянна нешта ў плане: гінеколаг, мамолаг, гастраэнтэролаг. Раз у 5 гадоў я раблю ФГДС, а ў гэтым годзе планую выканаць каланаскапію — я наблізілася да ўзросту, калі гэта ўжо рэкамендуецца. Нешта я нават раблю ў паліклініцы па месцы жыхарства, напрыклад, флюараграфію (але гэта таму што яны пастаянна тэлефануюць мне і патрабуюць выканаць, а калі я кажу, што зрабіла рэнтген груднога адсека платна ў прыватным цэнтры, дапякаюць просьбамі прынесці ксеракопію заключэння — каб у картачку ўклеіць).

Навошта мне ўсё гэта? Я ў сябе адна. І ў свайго дзіцяці, на жаль, я таксама адна — у яго няма іншых дарослых родных, якія самі не маюць патрэбу ў дапамозе і доглядзе. А значыць, я павінна быць здаровай і жыць доўга, каб паставіць сына на ногі.

Польшча. «Займаўся сваім здароўем, але кропкава — звяртаўся да дактароў з канкрэтнымі праблемамі»

Мікалай*, тэхнічны пісьменнік:

— Я жыву ў Польшчы два гады. У мінулым годзе ўпершыню скарыстаўся магчымасцю прайсці чэкап па праграме Profilaktyka 40+ — зараз яе скасавалі, замяніўшы на Moje zdrowie.

Новая праграма Moje zdrowie — для людзей 20+, па ёй можна абследавацца раз у 5 гадоў (а пасля 49 гадоў — раз у 3 гады): здаваць аналізы і выконваць УГД, атрымліваць кансультацыі дактароў. А па старой праграме Profilaktyka 40+ людзі майго ўзросту абследаваліся кожны год.

Запісацца на чэкап аказалася няцяжка: зайшоў на pacjent.gov.pl, прайшоў анкетаванне — і выбраў час, месца і дату візіту да доктара. Самі абследаванні былі вельмі простымі: мне зрабілі кардыяграму, вымералі ціск, рост і вагу, а таксама выканалі пашыраны аналіз крыві і мачы і ўзялі кроў на ПСА. Доступ да вынікаў па спецыяльным кодзе, я зараз зайшоў на сайт і праверыў: PDF-файл з маімі паказчыкамі ўсё яшчэ даступны.

Кажуць, што праграма Moje zdrowie мала чым адрозніваецца ад Profilaktyka 40+, але, як я зразумеў, зараз, каб прайсці абследаванне, трэба спачатку звярнуцца да сямейнага доктара — раней гэтага звяна ў ланцугу не было.

Хацеў бы я прайсці поўны чэкап свайго здароўя — вядома, як і кожны чалавек на пятым дзесятку, але гэта пытанне грошай (аб якіх сумах ідзе размова, я пакуль не ўдакладняў). Я б з задавальненнем выканаў МРТ, але на яго нават у Беларусі проста на раз-два не патрапіць — не тое, што ў Польшчы. А яшчэ я хацеў бы наведаць некалькіх вузкіх спецыялістаў.

Раней комплекснае абследаванне я праходзіў, здаецца, яшчэ студэнтам. Так, я займаўся сваім здароўем, але кропкава — звяртаўся да дактароў з канкрэтнымі праблемамі, выконваў УГД брушной поласці і шчытападобнай залозы, кардыяграмы рабіў, здаваў кроў. Чэкапы, асабліва ў рамках праграм накшталт Moje zdrowie, — гэта добрая практыка, асабліва калі спіс абследаванняў, якія можа прызначыць урач, зыходзячы з тваіх скаргаў, не абмежаваны двума-трыма самымі простымі.

Грузія. «Я крыху іпахондрык, таму аддаю перавагу абследавацца, каб не мучыць сябе думкамі»

Аліса, sales-менеджар:

— Я два гады пражыла ў Грузіі, зараз жыву ў Польшчы. Для мяне чэкапы — важная састаўная частка майго жыцця: кожны год я стараюся правяраць некаторыя must have-паказчыкі свайго здароўя. На жаль, у мяне няма страхоўкі ў Польшчы, таму раблю ўсё ў Грузіі — правяраю зубы, здаю цыталогію, выконваю УГД малога таза і грудзей. Раней я рабіла аналіз на ВПЧ, але год таму я зрабіла прышчэпку ад ВПЧ (таксама ў Грузіі), так што зараз гэты аналіз можна выкрасліць са спіса.

У гэтым годзе я хачу выканаць каланаскапію — лічу, гэта важна для ўсіх, каму ёсць 35-40+ гадоў, паколькі рак кішэчніка не дарма называюць маўклівым, ён развіваецца ціха і да апошняга не дае пра сябе ведаць. У мінулым годзе я зрабіла УГД страўніка — я крыху іпахондрык, таму аддаю перавагу ў любой незразумелай сітуацыі праводзіць абследаванне, каб не мучыць сябе нядобрымі думкамі.

Што яшчэ — кожны год я здаю тэст на гепатыт і ВІЧ, таму што гэта пытанне не толькі палавой гігіены: як і многія, я раблю манікюр, хаджу да дантыста — а значыць, не застрахаваная ад інфекцый. Дарэчы, вось гэтыя аналізы я раблю бясплатна ў Польшчы.

У мяне ёсць мае асабістыя чэкі: я хаджу да дэрматолага, таму што ў Польшчы ў мяне пачаўся алергічны дэрматыт. А яшчэ раблю УГД шчытападобнай залозы: пры нараджэнні яна была ў мяне павялічана, зараз яе памер у норме, але я лічу важным кантраляваць гэты момант.

Як я праходжу абследаванні — бяру ноўтбук і лячу ў Грузію, спыняюся ў сяброў. У Грузіі ў мяне ёсць страхоўка, за свой пакет я плачу 45 лары (амаль 17 даляраў па курсе) у месяц. У 2024 годзе я, відаць, вельмі актыўна звярталася да дактароў, таму што ў 2025 годзе мне паднялі плату да 55 лары ў месяц, але цяпер вярнулі ранейшы тарыф.

Літва. «Стала цікавіцца менавіта чэкапамі бліжэй да 45 гадоў»

Таццяна, бізнес-аналітык:

— Больш за 20 гадоў таму я жыла ў Галандыі, там у мяне нарадзілася дачка — і я раптам высветліла, што падыходы мясцовых дактароў да аглядаў і абследаванняў у корані адрозніваюцца ад прынятых у Беларусі.

Так як прамога доступу да беларускіх дактароў у мяне не было, прыйшлося для самасупакаення шукаць рэсурсы ў інтэрнэце. Не памятаю, як набрыла на сайт, дзе кансультуюць рускамоўныя дактары (многія з іх, дарэчы, працуюць за мяжой, і ўсе яны працуюць па прынцыпах доказнай медыцыны). Чытаючы форум і кансультуючыся, я зразумела, што іх падыходы ў многім перасякаюцца з галандскімі, і мне стала спакайней.

Потым, ужо пасля вяртання ў Беларусь гэты форум стаў для мяне асноўнай крыніцай «другога меркавання». На ім я ўжо, наадварот, перапрацаўвала дыягназы і прызначэнні беларускіх дактароў, бо часцяком яны працавалі па састарэлых методыках.

Вось якую інфармацыю я вынесла для сябе пра скрынінгі:

вось спасылка на афіцыйны скрынінг у Амерыцы;
а гэта рэкамендацыі па скрынінгу, заснаваныя на еўрапейскіх падыходах;
яшчэ адна спасылка на рэкамендацыі ад вядомага доктара-педыятра;
а вось, што прапануюць галандцы. Дарэчы, спасылка вядзе на афіцыйны сайт галандскіх сямейных дактароў, на якім можна атрымаць папярэднюю інфармацыю па захворванню і іх рэкамендацыі, што можна зрабіць без візіту да доктара і калі трэба тэрмінова бегчы ў клініку або шпіталь. У іх, дарэчы, нават пры анлайн-запісе да хатняга доктара на сайце вісіць спасылка на тэст, «Ці трэба мне наогул да доктара».

У Галандыі частка прэпаратаў, якія ў нас можна купіць толькі ў аптэках, прадаюцца ў супермаркетах. Але галандская медыцына — гэта нешта асаблівае і вельмі нязвыклае для чалавека з постсавецкай прасторы. Таму як асноўны іх прынцып — «Давайце спачатку пачакаем, пакуль само пройдзе». І ўвесь гэты сайт прасякнуты ідэяй: «Не забывайцеся, што фармкампаніі — гэта таксама бізнес», і «у большасці прэпаратаў ёсць пабочныя эфекты».

Вось, напрыклад, іх парады пры болі ў горле: «Вам падыдуць звычайныя ледзянцы з крамы, не трэба пераплачваць за аптэчныя». Або ўнізе старонкі можна прачытаць, пры якім ціску трэба звяртацца да ўрача — і гэта зусім не тыя лічбы, да якіх мы прывыклі.

І на іх жа сайце ў раздзеле пра чэкапы вы можаце знайсці фразу: «An annual health check is not recommended by Dutch GPs», гэта значыць яны зусім не рэкамендуюць абследавацца штогод.

Зараз мы жывём у Літве — і я не магла не вывучыць, што ж прапануе мясцовая медыцына. Увогуле ж мне здаецца, што еўрапейскі падыход да прафілактыкі прыкладна аднолькавы ў розных краінах. З некаторымі мясцовымі асаблівасцямі, але ідэі падобныя.

Сама я стала цікавіцца менавіта чэкапамі бліжэй да 45 гадоў — хутчэй таму, што аб іх рэгулярна хтосьці пісаў (СМІ, дактары ў каналах), ну і плюс медагляды дзіцяці наводзілі на думку аб неабходнасці сваіх таксама.

Пакуль мы жылі ў Беларусі, я рабіла УГД (не кожны год), здавала кроў на аналіз, праходзіла гінеколага і стаматолага — у асноўным у прыватных клініках за свой кошт. Прыватныя тэрапеўты ў Беларусі пра чэкап са мной не гаварылі. Але, магчыма, гэта было звязана з узростам — напрыклад, нейкія ўзроставыя рызыкі яшчэ рана было «скрыніць» (хаця ў Літве некаторыя скрынінгі пачынаюць праводзіць з 25 гадоў).

У Літве заведзена так, што табе тэлефануюць і запрашаюць на чэкап. Гэта робіць не сямейны доктар, а асобны спецыяліст, які адказвае ў клініцы, да якой ты прыпісан, за «ўлік» скрынінгаў. Напрыклад, ён можа запрасіць цябе на гінекалагічны чэкап або ў якасці каларэктальнага чэкапа выдаць набор для саматэставання дома і папрасіць потым даслаць вынік.

Наколькі я разумею, праца такога доктара каштуе танней — тым самым эканоміцца час і грошы дактароў-спецыялістаў.

На анкапрафілактыку цябе могуць запісаць самастойна — і тады табе прыйдзе смс (але візіт можна потым перанесці). А дадаткова па звычайнай пошце прыходзіць ліст з апісаннем, навошта патрэбна абследаванне, што будуць рабіць, як даведацца вынікі і г. д.

На чэкап можа накіраваць і сямейны доктар, калі, размаўляючы з пацыентам, ён верне ўвагу, што яго ўзрост падыходзіць да адзнакі, калі належыць такое-та абследаванне.

У Літве чэкапы пакрывае дзяржстрахоўка, па якой у гэтай краіне працуе шмат прыватных клінік. На прыём да дактароў можна запісацца анлайн, а накіраванне на абследаванне ад хатняга доктара можна атрымаць па тэлефоне.

Зараз я раблю стандартны літоўскі чэкап плюс раз у год наведваю стаматолага (як мінімум, каб зрабіць прафесійную чыстку зубоў). Магчыма, з пэўнай перыядычнасцю дадам да спісу сваіх даследаванняў УГД і аналіз крыві (калі іх як мінімум 2-3 гады або больш не будуць рабіць па іншых паказаннях). Ну, і лічу патрэбным праходзіць акуліста хаця б раз у 4-5 гадоў. Астатняе — калі ёсць праблемы, па накіраванні ўрача.

Увогуле я б раіла тым, хто цікавіцца чэкапамі, вывучыць падыходы ў ЗША/Еўропе і выбраць аптымальны для сябе варыянт у залежнасці ад узросту і спадчыннасці. Або, калі не хочаце займацца самі, — як мінімум распытаць доктара-тэрапеўта пра тое, што вам трэба правяраць дадаткова зыходзячы з гісторыі захворванняў у сям'і.