«Тут не прынята канкурыраваць. Гэта праблема». Распрацоўшчыца кінула любімую працу ў Мінску дзеля Японіі

«Калі ласка, вазьміце мяне, іначай вы мяне ўвогуле страціце»

— Вы працавалі і UX-інжынерам, і Frontend Developer, але кар’еру пачалі, скончыўшы гуманітарную спецыяльнасць. Як вы трапілі ў ІТ?

— Я вельмі люблю тэхналогіі ды кампутары і думала паступаць на нейкую радыётэхнічную спецыяльнасць. Але мяне палохалі фізіка і матэматыка, затое падабалася мець зносіны з людзьмі. Як чалавек, які проста не да канца вызначыўся, я паступіла на факультэт псіхалогіі ў адзін з мінскіх вузаў.

Падчас вучобы я адгукнулася на вакансію ў буйным маркетплейсе, які актыўна набіраў спецыялістаў у працы з кліентамі. Прыпрацоўвала там пасля заняткаў.

Пасля ўніверсітэта мяне адправілі праходзіць практыку. Там я працавала з людзьмі, якія ўчынілі цяжкія злачынствы. Мы мусілі вызначыць, ці ёсць у іх прыкметы псіхічных адхіленняў. Гэта вельмі складаная і цяжкая праца. І з пункту гледжання людзей, з якімі там сутыкаешся (забойцы, педафілы і гэтак далей), і з пункту гледжання бюракратыі і ўсялякіх юрыдычных пытанняў. Шмат стрэсу, вельмі шмат несправядлівасці. Я не хацела заставацца ў такім змрочным асяроддзі.

Але размеркаванне — гэта размеркаванне. Я мусіла альбо адпрацаваць два гады ў такой установе, альбо знайсці нешта сама. І я пайшла на перамовы ў маркетплейс, у якім ужо прыпрацоўвала. Кажу: «У вас ёсць падраздзяленне, якое навучае новых супрацоўнікаў, а ў мяне ёсць адпаведная адукацыя. Вазьміце мяне туды, іначай вы мяне ўвогуле страціце». У мяне сапраўды былі вельмі добрыя продажы, мае званкі бралі ў якасці прыкладаў для навучальных матэрыялаў. І мне адказалі: «Так, вядома, ты вельмі каштоўны супрацоўнік».

Кампанія расла, набірала супрацоўнікаў, навучальны цэнтр пачаў пашырацца. У нейкі момант я прапанавала аўтаматызаваць навучанне, выкарыстоўваць для яго апку, якая давала магчымасць новым супрацоўнікам загружаць і праходзіць навучальныя матэрыялы step by step.

Так у нас з’явіўся e-learning. Такое навучанне аказалася больш паспяховым. Людзі вучыліся хутчэй, прадуктыўней. У кампаніі з’явілася яшчэ адно падраздзяленне, digital division, якое займалася дызайнам усіх гэтых курсаў. Аднойчы мне прапанавалі пазіцыю ліда дызайну электронных курсаў. Я згадзілася, і там ужо пачалася мая праца над усім гэтым з digital-боку.

«Падабаецца Нарута, багомлю Стальнога алхіміка і шмат чаго з таго японскага, што любяць ва ўсім свеце»

— Мне вельмі падабалася працаваць у гэтай кампаніі, якая ўкладала шмат сродкаў у фарміраванне карпаратыўнай атмасферы і давала магчымасці для росту. І вось на гэтым піку давялося сыходзіць.

Сыходзіла я з цяжкім сэрцам. Перад ад’ездам сустракалася са сваёй начальніцай. Яна расказала, што сыходзіць праз пару месяцаў у дэкрэтны адпачынак і хоча перадаць сваю пазіцыю мне. А я ёй адказваю, што праз два месяцы з’язджаю вучыцца ў Японію.

— Чаму вы вырашылі з’ехаць у Японію?

— Я ўспрымала гэта як выклік, звязаны з маім жаданнем вучыць японскую мову, разумець тэксты японскіх песень. Мне вельмі падабаецца стары японскі J-Rock, і ўвогуле старая японская класіка. У душы я рэтра-чалавек. Хоць і маладая, але рэтра-, з настальгіяй па нечым старым, чаго я нават не бачыла жывым. Мне падабаецца Нарута, я багомлю Стальнога алхіміка і шмат чаго з таго японскага, што любяць ва ўсім свеце.

Яшчэ я глядзела шмат ролікаў на Youtube, знятых блогерамі, якія жывуць у Японіі. І ўсё гэта для мяне здавалася такой казачнай культурай, якую трэба асвойваць. Вось трэба, і ўсё.

— У вас вельмі цікавая матывацыя да пераезду ў такую далёкую краіну. Памятаеце, адкуль узялася ваша любоў да японскай культуры?

— У мой час у школе ў нас многія ўвогуле не асабліва паважалі анімэшнікаў. А я любіла Jetix, любіла Нарута, для мяне гэта было штось цікавае. Любіла Гелсінг і старыя культавыя працы Хаяо Міядзакі. Неяк бацькі запісалі на касету «Знесеных прывідамі», і там канцоўка была зажаваная, праз што я не магла яе даглядзець, што ў дзяцінстве мяне засмуціла. І дасюль усё гэта асацыюецца ў мяне з нечым настальгічным, цёплым і хатнім.

«Горад цудоўны, але выбар каледжа аказаўся вялікай памылкай»

— Выходзіць, першай вашай візай у Японіі была студэнцкая. Як вы яе атрымалі?

— Спачатку ты выбіраеш, у якую частку Японіі хочаш паехаць — Токіа, Кіёта, Кобэ, яшчэ нешта. І выбіраеш школу. Звязваешся з ёй, пішаш на e-mail: «Я хачу да вас паступаць». Сезон паступлення ў Японіі звычайна прыпадае на вясну. Дакументы трэба рыхтаваць за паўгода, недзе ў верасні.

Калі вы ім пасуеце, яны вам адкажуць: «Так, прыязджайце, у нас ёсць такія даступныя для вас варыянты». Праўда, цяпер гэта можа быць складаней. Нейкі ажыятаж, многія папулярныя школы перапоўненыя.

Яшчэ яны пішуць, якія дакументы трэба падрыхтаваць. Сярод іх мусіць быць выпіска з рахунку. Калі правільна памятаю, там павінна быць не менш за $14 000, плюс мае быць бачны рух, што на рахунак нейкія грашовыя сродкі рэгулярна паступалі. Калі ў цябе ёсць нейкі спонсар — бацькі, муж або жонка, можна падаць і ягоныя дакументы, каб было відаць, што ён можа ў выпадку чаго памагчы табе і даслаць грошы. Некаторыя школы праводзяць з табой міні-суразмоўі, хвілін на 30. Расказваюць, які ў іх курс, якім будзе распарадак дня, якія ёсць магчымасці для цябе ў будучыні.

Адаслаў патрэбныя дакументы і фатаграфіі — і чакаеш. Калі ўсё добра, табе прышлюць інвойс на аплату. У замежных студэнтаў аплату за першы год звычайна адразу патрабуюць цалкам. Пасля аплаты яны падаюць дакументы ў міграцыйку. Калі твае дакументы праходзяць скрынінг, табе даюць сертыфікат на ўезд, які прыходзіць літаральна за месяц да пачатку навучальнага года. З гэтым сертыфікатам ты ідзеш падавацца на візу ў амбасаду. Візу даюць альбо на год, альбо на двухгадовы перыяд навучання (у залежнасці ад рэйтынгу школы).

Я вырашыла паехаць у Кобэ, горад на поўдні, у рэгіёне Кансай. Там паступіла на факультэт японскай мовы ў мясцовым каледжы электронікі. Горад цудоўны, але вось выбар каледжа аказаўся вялікай памылкай.

Навучанне ў каледжы працягваецца з 9 раніцы да 15:30 дня, і гэта пекла. Таму што ўвесь гэты час ты абавязкова мусіш знаходзіцца ў каледжы і вучыць мову. У класе з 25 чалавек прыкладна палова была кітайцамі, астатнія — в’етнамцы, бангладэшцы, непальцы і яшчэ нейкі мікс. Я прыехала ў Японію незадоўга перад канцом пандэміі, і ў маім класе ўвогуле не было еўрапейцаў. Быў адзін амерыканец, але ён вельмі хутка стаміўся і паляцеў назад.

— Навучанне ў моўных школах дарагое?

— Даволі дарагое, і апошнім часам заўважна падаражэла ў іенах, якія моцна праселі. Калі я вучылася ў Кобэ, я плаціла каля 850 000 іен у год, а з падручнікамі і ўсялякімі дадатковымі матэрыяламі выходзіла каля мільёна. Цяпер за ўсё трэба будзе заплаціць каля 1 200 000 іен [$7600] у год.

— У кошт навучання ўваходзіць пражыванне?

— Часта студэнтаў падтрымліваюць з жыллём толькі на год або нават на паўгода. А калі вы едзеце вучыцца ў Токіа, можаце забыць пра інтэрнат. Жыллё вам адразу давядзецца шукаць самастойна, школа ніяк з гэтым не дапамагае. І расходы на жыллё будуць вялікімі.

У Кобэ ў гэтых адносінах было добра. Першы год я жыла ў камфортным інтэрнаце. Фактычна гэта прасторная кватэра, дзе ў нас з суседкай былі асобныя пакоі, а з агульнага толькі туалет і ванная. Пасля першага года каледж дапамог мне знайсці кватэру па даступнай цане.

Выратавальная падпрацоўка

— У вас была нейкая праца падчас вучобы?

— Кампанія, у якой я працавала, прасіла мяне застацца, я з’ехала, застаючыся на пасадзе ліда. Прыходзіла дадому стомленая пасля цяжкіх заняткаў, у Мінску ў гэты час пачынаўся працоўны дзень, і мне адтуль прылятала: «Давай сазвонімся». Трэба нешта арганізоўваць, правяраць. І я зразумела, што не. Праз месяц напісала заяву.

Калі ты цэлы дзень праводзіш у школе, а потым яшчэ паўдня працуеш па беларускай стаўцы — гэта неапраўданая цана. Таму што сумы, якія мы атрымліваем у Беларусі і сумы, якія трэба для жыцця ў Японіі, вельмі розныя. Жывучы ў Японіі, выгадней падпрацоўваць у японскай сервіснай сферы, чым працаваць на кіруючай пасадзе ў Беларусі. Што я і зрабіла.

Я знайшла падпрацоўку ў кітайскім рэстаране ў Кобэ. Рэстаран элітны, знаходзіцца ў прэстыжным раёне, японцы яго багомяць, наведвальнікаў вельмі шмат. Знайсці гэтую працу мне дапамагла пандэмія: замежнікаў, у тым ліку студэнтаў, у Японіі тады было мала. Цяпер сітуацыя моцна змянілася.

— Пасля канца пандэміі японцы ўжо не глядзяць на вас як на нейкую замежную экзотыку?

— Увогуле. Пасля таго, як я закончыла моўныя курсы, там жа ў Кобэ я паступіла на курсы вэб-дызайну. І пасля іх мне прапанавалі працу ў Токіа.

— Наколькі добра вы ведалі англійскую, калі ляцелі ў Японію?

— У мяне была англійская, якая дазваляла прайсці на рэйс у аэрапорце без праблем з рэгістрацыяй і вырашыць бытавыя пытанні. Але не больш таго. Цяпер яна стала нашмат больш упэўненай.

— У многіх краінах англійская — гэта такая палачка-выратавальніца, якая дапамагае неяк патлумачыцца з мясцовымі, не ведаючы іх роднай мовы. У Японіі гэта таксама працуе?

— Токіа больш прасунуты, тут шмат маладых людзей, якія імкнуцца вывучаць англійскую і мець зносіны з замежнікамі. Але спачатку я прыехала ў Кобэ. І там, і ў рэгіёне Кансай у цэлым вам давядзецца сутыкнуцца і з указальнікамі, якія не дубліруюцца на англійскай, і з японцамі, якія ўвогуле не гавораць па-англійску. Там англійская ўвогуле не выратуе.

— Навучанне на факультэце вэб-дызайну ўсё было на японскай?

— Так. Праз тое, што я вучылася ў Кобэ, а не недзе ў Токіа, усе настаўнікі гаварылі выключна па-японску. Ніхто на англійскай не змог бы нічога адказаць, нават калі б захацеў.

— І як вы ўсё гэта цягнулі? Японская мова для еўрапейцаў жа архіскладаная.

— Вялікім плюсам для мяне была падпрацоўка. Там я вельмі шмат размаўляла, таму што працавала ў зале ў якасці сервіс-стафа. Мне даводзілася выконваць шмат рознай працы. Напрыклад, трэба было падрабязна расказваць пра кожную страву. У першы год гэта было пеклам. Мне далі навушнік, праз які камандавалі: вынесці да такога століка гэта, а да таго століка тое, у кліента за трэцім столікам алергія, таму са стравы трэба нешта выняць. Была такая вялікая колькасць інфармацыі, што вусную мову я пачала разумець вельмі хутка.

Каб навучыцца фармаваць сказы і маўленне на японскай мове, табе трэба 7-8 месяцаў актыўнай камунікацыі. Для гэтага ідэальна пасавала праца ў рэстаране, дзе ў цябе безвыходная сітуацыя і ты абавязаны патлумачыць кліенту, за якую страву ён заплаціў.

У нас было ранішняе і вячэрняе меню. І кожны сезон, раз у тры месяцы, меню мянялася. Плюс дзесяткі розных прыбораў, для кожнай стравы свае. Прыходзяць кліенты, якія тратяць па 30 тысяч іен [каля $200], не лічачы напіткаў (з напіткамі выходзіла і па $500, і па $1000 з чалавека). Сядзяць і глядзяць на цябе: «А як гэта есці? З чаго складаецца гэтая страва?» І ты ім тлумачыш.

— Чаявыя хаця б нармальныя пакідалі?

«Ты папросту не маеш права грубіць калегу, таму што "мы каманда, мы сям’я"»

— Як да вас ставіліся японцы на бытавым узроўні? Кліенты нармальна рэагавалі на вашыя памылкі?

— З кліентамі ў мяне былі ідэальныя адносіны. Памятаю дзвюх жанчын, якія спыталі, чаму я прыехала ў Японію, і я сказала, што люблю японскія песні. Так супала, што песні, якія мне падабаюцца, адносяцца да перыяду іх прайму. Мы вельмі захапіліся размовай. Яны заплацілі за ежу і выйшлі з рэстарана, але праз паўтары гадзіны, калі рэстаран закрыўся на абедзенны перапынак, вярнуліся, пагрукалі ды папрасілі перадаць скрынку цукерак для Ірыны.

Былі іншыя моманты, калі мне давалі чаявыя, хоць гэта і забаронена. Адзін кліент паціснуў мне руку і праз рукапацісканне засунуў у яе 2000 іен [$13]. Але звычайна такія моманты спыняюцца калегамі.

Было некалькі такіх сітуацый, і кожны раз яна рабіла выгляд, што не ведае, пра што я кажу. Але я чалавек прамалінейны, і пасля гісторыі з арэхамі выказала ёй наўпрост, што пра яе думаю. Пасля гэтага мы з ёй папросту ігнаравалі адна адну. Праз яе мне было вельмі складана працаваць у першыя паўгода.

— Прычына была ў тым, што вы замежніца? Або з японкай яна таксама так бы паступіла?

— Не, японкі вельмі добра могуць даць здачы. А тут яна бачыла маё слабае месца ў камунікацыі: я не магла нават пісьмова сказаць, што гэта яна падышла да замовы і нешта там у ім спецыяльна памяняла.

А яшчэ на гэта наклаліся асаблівасці японскай мовы і японскай камунікацыі. Калі вы наўпрост кагось абвінавачваеце, для японцаў гэта выглядае вельмі дзёрзка.

Ты папросту не маеш права грубіць калегу, таму што «мы каманда, мы сям’я». Нават калі хтось падмяніў сухафрукты, ты мусіш выбачыцца і сказаць: «Зараз я іх памяняю». Прымаеш факт паражэння і схіляеш галаву, як верны самурай.

«Год я павучылася і зразумела, што гэта не маё. Не магу я з гэтымі дзеткамі тут сядзець»

— Канчаткова на рэйкі UX-дызайну вы перайшлі ўжо ў Японіі?

— Так. Актыўны пераход да UX, да паўнавартаснай распрацоўкі ў мяне пайшоў ужо тут. І пачалося самае цікавае. Таму што ў Японіі без японскага досведу цябе будуць успрымаць як чалавека з нулявым досведам, якім бы ні быў твой папярэдні досвед.

— Вы так паўсядзённа абранілі «мне прапанавалі працу», калі расказвалі, як перабраліся ў Токіа. Насамрэч гэта было не так проста?

— О так. Каб зразумець, наколькі ўсё гэта няпроста, давайце вернемся крыху назад. Пасля заканчэння моўнай школы ў мяне скончылася студэнцкая віза. Было два шляхі: ісці вучыцца і траціць на гэта вялікія грошы, або пайсці шукаць працу. На шчасце, узровень мовы дазваляў рабіць і тое, і іншае: я здала на N2, гэта такі бізнес-ўзровень, другі пасля самага высокага N1.

Таму вырашыла паступіць на гадавыя курсы вэб-дызайну ў гэтым жа каледжы. Тым больш, што мне падабаецца Figma, яшчэ да паступлення я глядзела шмат розных туторыялаў на Youtube. Сама пачала пісаць, вывучаць HTML, CSS, потым дакупіла JavaScript, стала глядзець, як граматна выбудоўваць сайты, як рабіць рэспонсіў, як дызайн макета перадаецца фронтэндэру.

Пайшла на вэб-дызайн, год павучылася. І ў мяне спыталі, ці не хачу я пайсці на другі год ужо на прамоўшэн-факультэт. Але я сказала: «Не, дзякую, буду шукаць працу».

Заўважу, што навучанне ў Японіі вельмі павольнае, разлічанае на японскую аўдыторыю. У Беларусі і ў краінах СНД людзі вучацца на вялікай хуткасці, імкнуцца хутчэй выйсці на практыку, нешта засвоіць, праходзяць гару нейкіх курсаў, атрымліваюць нейкія скілы. Папросту гонка сярод людзей.

У гэтым японская адукацыя — гэта чыл (але гэта не датычыць моўных курсаў, пра якія я расказвала вышэй). Гэта капіталістычная сістэма, ты заплацілі грошы — і робіш што хочаш.

У сваёй групе па вэб-дызайне я была для ўсіх адначасова цікавай і нецікавай. Цікавай — таму што была адзінай белай. Нецікавай — таму што мяне цікавіла вучоба. Плюс на той момант я ўжо была старэйшая: большасць студэнтаў, якія прыйшлі вучыцца, былі дзецьмі 19-20 гадоў. Бацькі заплацілі грошы, яны прыйшлі, ім выдалі макбукі, далі прыгожанькія дапаможнікі, усё зручнае, шыкоўнае, вылізанае. Гэта была нейкая пяцізорачная школа, якія паказваюць у серыялах.

Тут усюды так, бо навучанне вельмі дарагое. Для людзей з СНД, якія вучыліся ў нашых універсітэтах, гэта выглядае вельмі вялікім кантрастам. У маім універсітэце табе маглі паставіць 2 або 3 і адправіць на перасдачу, нават калі ты напамяць вывучыў усе білеты. Проста таму, што выкладчыку не спадабалася твой твар, або яшчэ нешта.

Год я павучылася і зразумела, што гэта не маё. Не магу я з гэтымі дзеткамі тут сядзець. Гэта значыць, я іх паважаю, выдатна разумею. Пакуль я раблю макет, яны на макбуках гуляюць у UNO Online. Клас, якая бесклапотнасць! А ў мяне праз год віза канчаецца. Што далей рабіць, як яе падаўжаць?

* — імя суразмоўніцы змененае

«Не трэба спрабаваць стаць японцам». Як праграміст з Беларусі кіруе офісам у Токіа (рэдкая з’ява)

Па тэме

«Не трэба спрабаваць стаць японцам». Як праграміст з Беларусі кіруе офісам у Токіа (рэдкая з’ява)