Японія — прывабная, але закрытая і складаная для адаптацыі краіна са спецыфічнай карпаратыўнай культурай. Пагаварылі пра асаблівасці японскага ІТ з распрацоўшчыкам Дзянісам*, які жыве ў Японіі ўжо больш за шэсць гадоў і ўзначальвае мясцовы філіял еўрапейскай ІТ-кампаніі.
Японія — прывабная, але закрытая і складаная для адаптацыі краіна са спецыфічнай карпаратыўнай культурай. Пагаварылі пра асаблівасці японскага ІТ з распрацоўшчыкам Дзянісам*, які жыве ў Японіі ўжо больш за шэсць гадоў і ўзначальвае мясцовы філіял еўрапейскай ІТ-кампаніі.
— Чаму Японія? У вас было імкненне з’ехаць менавіта туды? Ці гэта выпадковая бізнес-неабходнасць?
— Маё захапленне Японіяй узнікла яшчэ з дзяцінства. Мне было цікава самому вывучаць мову і некаторыя культурныя асаблівасці Краіны ўзыходзячага сонца. Перад тым, як вырашыцца пераехаць, я пабываў там некалькі разоў. І ў адзін момант для мяне стала натуральным паспрабаваць жыць там сапраўды.
У Токіа жыць на той момант мне не хацелася, і выбар упаў на Фукуоку.
— Фукуока — гэта галоўны стартап-хаб Японіі. Яго часам называюць «японскай Крэмніевай далінай». Ці падыходзіць гэтаму гораду такая назва?
— У той момант гэта сапраўды было месца з вялікім патэнцыялам для інвестыцый і добрымі магчымасцямі для стартапу. Напраўду, тады я папросту не быў у курсе, як абстаяць справы ў Токіа.
Цяпер я з упэўненасцю магу сказаць, што замежнаму ІТ-бізнесу выбіраць нейкае месца акрамя Токіа практычна бессэнсоўна. Магчымасцяў у Токіа значна больш, і якія б амбіцыі не існавалі ў Фукуоцы, доўгі шлях усё роўна зручней пачынаць менавіта ў Токіа.
Таму параўнанне Фукуокі з Крэмніевай далінай, на мой погляд, выглядае некарэктным. Увесь ІТ-бізнес як быў у Токіа, так і застанецца там. І нават другое месца — гэта, хутчэй за ўсё, таксама не Фукуока, а Осака.
Але калі браць пад увагу толькі востраў Кюсю, усё тое, што было зроблена ў Фукуоцы ў плане стартапаў, вызначана мела для рэгіёна велізарную вагу.
— Наколькі цяжка вам было вывучыць японскую мову да ўзроўню, які дазваляе весці бізнес і кіраваць мясцовым офісам? Ці можна выжыць у японскім ІТ толькі з англійскай?
— Ужо на момант пераезду ў мяне быў дастатковы досвед зносін на японскай мове як у паўсядзённым жыцці, так і ў бізнесе. Таму праблем з камунікацыяй не было. Але магу сказаць, што не маючы досведу жыцця ў Японіі і якогась рабочага досведу, вось так узяць прайсці курсы бізнес-мовы і быць упэўненым, што ўсё атрымаецца — вельмі малая верагоднасць.
У Японіі ёсць такое важнае паняцце як «чытаць паветра», і яно прымяняльна паўсюль, у тым ліку ў бізнес-сферы. Японцы з нараджэння з гэтым жывуць і для іх гэта натуральна. А вось для замежнікаў гэта можа быць вялікай праблемай.
Даведка devby: «Чытаць паветра» (яп. 空気を読む, куукі-о ёму) — гэта ўстойлівы выраз, пад якім у Японіі разумеюць уменне разумець схаваны сэнс таго, што адбываецца, улаўліваць настрой, эмоцыі і негалосныя правілы ў грамадстве без прамых словаў.
— Ці можна выжыць у японскім ІT толькі з англійскай?
— Ёсць нямала кампаній, у якіх добрае веданне англійскай — гэта норма. Дзе-нідзе практыкуецца, каб на англійскай у офісе гаварылі нават японцы. Таму ў прынцыпе, калі пачынаць з Токіа, нават без ведання японскай мовы можна трапіць у мясцовае ІТ. Але ў любым выпадку, калі спрабаваць ісці далей, японскую мову прыйдзецца падцягваць.
— Вы доўгі час былі pure-распрацоўшчыкам. Ці цяжка было пераключацца з напісання кода на кіраванне філіялам замежнай кампаніі ў Японіі?
— Адказ на гэтае пытанне звязаны якраз з тым самым «чытаннем паветра». Пакуль ты не валодаеш гэтым мастацтвам, у цябе, вядома, будуць праблемы як унутры кампаніі, так і з кліентамі. Нават калі ёсць досвед кіравання кампаніяй у Еўропе або Амерыцы, з гэтым вызначана будуць праблемы.
Таму, дарэчы, замежнікі ў Японіі, як правіла, не займаюцца продажамі і наўпроставымі зносінамі з кліентамі. Звычайна на такіх пасадах абавязкова будзе японец.
Асабіста ў мяне пайшло каля 4-5 гадоў, каб прывыкнуць да ўсяго і навучыцца. Але агаваруся, што гэта ўзровень маленькай кампаніі. І я сумняюся, што змог бы кіраваць сярэдняй або вялікай.
— Пра японскі трудагалізм, звышурочную працу і бюракратыю ходзяць легенды. Што з гэтага праўда, а што міф?
— Звышурочная праца гадоў 10-15 таму сапраўды была заўважнай праблемай. Але цяпер такога не назіраецца. Па меншай меры, тут гэтага не больш, чым у іншых развітых краінах.
Становішча справаў з бюракратыяй таксама падобнае на тое, што адбываецца са звышурочнай працай. Яе стала значна менш, асабліва дзякуючы ўкараненню ў паўсядзённае жыццё і ў бізнес-культуру інфармацыйных тэхналогій. Магчыма, у гэтых адносінах Японія крыху адстае ад узроўню Еўропы і Амерыкі. Але асабіста па ўласным досведзе магу сказаць, што ўжо цяпер працаваць стала вельмі камфортна. І думаю, што з тым ШІ-бумам, які адбываецца цяпер, усё стане толькі лепш. Досыць хутка гэтыя міфы адыдуць у гісторыю.
Думаю, што дзякуючы гэтаму нават без ведання японскай мовы тут можна будзе няадрэнна адчуваць сябе на старце. Праблема «чытання паветра», напэўна, застанецца, паколькі гэта ўжо праблема камунікацыі з людзьмі, і тут усё троху складаней. Але ў Японіі ўжо існуе велізарная колькасць b2b-сервісаў, якія аблягчаюць гэтую задачу. Ёсць верагоднасць, што і японская бізнес-культура ў бліжэйшай будучыні прыкметна эвалюцыянуе і ў гэты бок.
— Вы можаце параўнаць беларускую ІТ-адукацыю з профільнай японскай?
— Прайшло ўжо вельмі шмат часу з тых часоў, як я вучыўся ў Беларусі. І я не вучыўся ў японскім універсітэце. Тым не менш, у мяне ёсць досвед сумеснай працы з японскімі студэнтамі ў мясцовай кампаніі. Магу падзяліцца сваімі назіраннямі.
Як правіла, японскія студэнты з амбіцыямі ўжо пасля года-двух ва ўніверсітэце спрабуюць трапіць у стартапы або нават арганізаваць свае. Калі ў іх атрымліваецца, то вучоба адыходзіць на другі план.
Зрэшты, мне здаецца, што цяпер нешта падобнае адбываецца паўсюль у развітых краінах. Падобна, што з развіццём ШІ навучанне ва ўніверсітэце стане яшчэ больш кароткім. І тое, што цяпер амбіцыйныя студэнты робяць па ўласнай ініцыятыве, стане нормай. Па меншай меры ў ІТ-сферы.
— Ці справядлівы стэрэатып, паводле якога Японія робіць крутое жалеза і робататэхніку, але крыху адстае ў сафце і вэб-распрацоўцы?
— Сапраўды ёсць такі момант. Але дыстанцыя імкліва скарачаецца.
Доля японскай робататэхнікі ў свеце даволі высокая і, магчыма, стане яшчэ большай. А так званы physical AI цяпер асабліва на слыху. Гэта добра ілюструе нядаўні візіт ды інвестыцыі кіраўніка Nvidia ў Японію.
— Наколькі лёгка замежніку стаць «сваім» у Японіі?
— Рабіць старт з нуля ў Японіі, не маючы асаблівай цікавасці да мясцовай культуры, тутэйшага ладу жыцця і гэтак далей — гэта вельмі сумніўная затэя. Я наўрад ці парэкамендаваў бы гэта рабіць. У мяне была такая цікавасць, і яна не патухла за доўгі час. Да таго ж, пражыўшы ўжо столькі гадоў тут, я проста адчуваю Японію як другі дом. Як месца са сваімі плюсамі і мінусамі, якія ўжо ўспрымаюцца як норма.
Напэўна, шасці гадоў нават не спатрэбіцца для таго, каб зразумець, ці падыходзіць вам Японія. Хутчэй, двух-трох гадоў будзе дастаткова, каб вызначыцца.
На мой погляд, спрабаваць стаць японцам — гэта залішняе. Важней за ўсё быць самім сабой. Праз пэўныя складанасці у камунікацыі многія японцы вельмі адзінокія, тут хапае мясцовых, у якіх няма сяброў, а ёсць толькі кантакты. Пры ўсім пры гэтым замежніку завесці ў Японіі сяброў — гэта не нейкая немагчымая задача. Калі ёсць агульныя захапленні, то цалкам можна пасябраваць з японцамі і стаць для іх «сваім». І калі такое кола сфарміруецца, вас ужо ніхто не будзе лічыць замежнікам.
Гэта пытанне даверу. І колькі часу пойдзе на тое, каб гэтага дасягнуць — гэта, хутчэй, залежыць ад канкрэтных людзей, чым ад грамадства.
— Што б вы параілі беларусам, якія хочуць рэлакавацца ў Токіа і працаваць на японскі рынак?
— Тым, хто хоча паспрабаваць пераезд у Японію, я б рэкамендаваў шукаць кампанію, у якой ужо ёсць супрацоўнікі-замежнікі. І якая можа дапамагчы з рэлакацыяй і забяспечыць навучанне для далейшага росту. Пачынаць у Японіі з нуля я б не рэкамендаваў.
Яшчэ адзін добры варыянт — паступіць спачатку ў моўную школу. І проста пажыць тут нейкі час, вучачы мову і не думаць пра працу.
* — імя суразмоўніка змененае
Релоцировались? Теперь вы можете комментировать без верификации аккаунта.
Спасибо, интересно. Встречал где-то рассказ о том, что японская айтишечка по сути - это такая многоуровневая аутсорс-галера, где львиная доля задач выполняется субподрядчиками, субподрядчиками субподрядчиков и субподрядчиками субподрядчиков субподрядчиков. Что и приводило на выходе (вместе с архаичной корпоративной культурой) к нечеловеческим переработкам. Если переработок стало меньше - значит ли это, что японский аутсорс тоже трансформировался во что-то более людское?