Скончыў вучобу ўжо ў Нідэрландах. Як 2020-ы змяніў жыццё студэнта БДУІР

«Патрымалі ў РАУС гадзін 12 — пасля чаго ўстала пытанне пра маё адлічэнне»

— У 2019 годзе я паступіў на спецыяльнасць «Інфармацыйныя сістэмы і тэхналогіі ў гульнявой індустрыі» ФІТУ БДУІР. 

На другім курсе я быў адным з удзельнікаў забастоўкі ва ўніверы, і падчас агульнага мітынгу — з нашымі студэнтамі і хлопцамі з БНТУ — мяне скруцілі. Патрымалі ў РАУС гадзін 12 — пасля чаго ўстала пытанне пра маё адлічэнне. Ды і не толькі маім — пад удар трапілі ўсе ўдзельнікі, якіх злавілі сілавікі. 

І ўсё ж нейкім цудам у той раз мне ўдалося пазбегнуць выключэння. Хадзілі чуткі, што нехта адмовіўся паставіць свой подпіс пад загадам аб адлічэнні — і я змог правучыцца яшчэ семестр. Але ў лютым 2021 года я атрымаў павестку са следчага камітэта — ну, і стала зразумела, што заставацца ў Беларусі небяспечна. І зноў цуд: дзякуючы расінхрону паміж базамі дадзеных камітэта і памежнікаў мне ўдалося паляцець у Кіеў. 

Амаль адразу я зразумеў, што працягваць вучыцца ў БДУІР не змагу — і таму пачаў шукаць варыянты вучобы па падобнай праграме ў Еўропе. Аказалася, што пасуючых варыянтаў на той момант было няшмат: адзін — у Літве, адзін — у Германіі, а яшчэ два — у Нідэрландах. У выніку я паступіў у Hanze University у Гронінгене, спецыяльнасць — Creative Media and Game Technologies.

Папяровай валакіты ў сувязі з пераездам было няшмат, ды і складанага амаль нічога. Фактычна, ад мяне патрабавалі даслаць копіі дакументаў плюс апастыляваны школьны атэстат, вынікі TOEFL (трэба было мець не ніжэй за 80 балаў) і матывацыйны ліст, чаму менавіта я павінен там вучыцца, — ну, і пару разоў схадзіць у амбасаду каралеўства Нідэрланды ў Кіеве. Усе візавыя пытанні ўзяў на сябе міграцыйны офіс універсітэта. 

«Нармальны інтэрнат: 16 квадратаў, з агульнай кухняй, туалетам і душам на 7 чалавек за 500 еўра» 

Самым складаным было знайсці жыллё і прывыкнуць да цэн.

Нідэрланды — вельмі густанаселеная краіна (па плошчы яна крыху большая за Мінскую вобласць, а па насельніцтве — разы ў два больш за Беларусь), праз што там вялацякучы жыллёвы крызіс. Пагаршае сітуацыю тое, што ў Нідэрландах ёсць закон, паводле якога на адной вуліцы інтэрнатаў не можа быць больш за 15% ад жыллёвага фонду (ці нешта накшталт таго). 

Спачатку я шукаў чалавека, з якім можна было б на дваіх знайсці кватэру, потым зразумеў, што гэта дохлы нумар, бо каб знайсці жыллё ў нармальным раёне ў чалавечых коштах, ты павінен быць альбо мясцовым, альбо дзяўчынай, а ў ідэале — мясцовай дзяўчынай. І паколькі я не адпавядаў вышэйзгаданым крытэрыям, то папросту пачаў маніторыць розныя сайты 24/7.

Дарэчы, у большасці нідэрландскіх студэнцкіх інтэрнатаў ёсць тлусты плюс — там няма агульных жылых пакояў: у цябе заўсёды будзе свая прыватная прастора (было б дзіўна, калі б за такія грошы не прапаноўвалі свой кут). 

«На ровары замест аўтобуса выходзіла выдатна эканоміць»

Колькі сыходзіла на жыццё — прыкладна 1–1,2 тысячы еўра ў месяц. Самы вялікі артыкул выдаткаў — арэнда жылля. Астатняе выдавалася на ежу, побыт, забавы накшталт кіно ці яшчэ куды. Лішнія 200 еўра маглі сысці на падарожжы — напрыклад, квіток на цягнік з Леўвардэна ў Амстэрдам можа спакойна каштаваць 30–35 еўра ў адзін бок.

Гарадскі транспарт таксама не з танных — квіток на аўтобус ад інтэрната да ўніверсітэта мог каштаваць каля 3 еўра, але я ім практычна не карыстаўся, замест гэтага арандаваў ровар за 16 еўра ў месяц. 

У кошт арэнды ўваходзіць рамонт або замена ровара ў выпадку невялікай паломкі (напрыклад, калі лопнула шына, пагнулася кола або нешта яшчэ зламалася), таму на ровары замест аўтобуса выходзіла выдатна эканоміць.

Дарэчы, вось мае спосабы эканоміць, жывучы ў Нідэрландах:

• Ровар замест аўтобусаў. Мала таго, што ў месяц выходзіць значна танней, дык часам на ровары можна дабрацца да пункта прызначэння хутчэй — ну, і для здароўя карысна. У прынцыпе, роварaў у горадзе нават, мабыць, больш, чым асабістых аўто. 
• Зніжкі для студэнтаў — іх вельмі шмат, чым я актыўна карыстаўся. 
• Аплікацыя са скідкамі AH (гэта мясцовая сетка прадуктовых). Кожны тыдзень ён выдае персанальныя зніжкі на аснове вашых папярэдніх пакупак. 
• Групы ў Facebook, прысвечаныя жыллю для студэнтаў. Там перыядычна публікуюцца аб’явы пра продаж б/у мэблі за сімвалічную плату, часам аддаюць наогул бясплатна. Я так 300 еўра зэканоміў, калі ўсяляўся ў апошні інтэрнат. 
• Too Good To Go — гэта дадатак, дзе мясцовыя рэстараны пад канец змены прадаюць ежу за паўцаны. Гучыць як фрыганства, але насамарэч рэальная тэма.

«Экзаменаў няма, замест іх — абарона праектаў перад камісіяй і персанальныя партфоліа»

Вучоба доўжылася 4 гады (у мяне — 4,5 праз пераздачу).

Амаль кожны семестр быў арганізаваны падобным чынам: у нас быў асноўны групавы праект і 1–2 дадатковых курсы на выбар. Экзаменаў як такіх не было, замест іх — абарона праектаў перад камісіяй і персанальныя «партфоліа». Гэта персанальная справаздача, у якой студэнт павінен быў падрабязна апісаць сваю працу на працягу семестра.

Выключэннямі былі internship — гэта стажыроўка, якая ацэньвалася выкладчыкам зыходзячы з маёй прэзентацыі па выніках стажыроўкі і рэв’ю майго наймальніка — і напісанне дыплома (я амаль увесь час сядзеў дома, мяркуючыся са сваім кліентам і graduation supervisor анлайн). 

Раскажу, чаму мая вучоба расцягнулася на 4,5 года: калі нешта не ўдавалася здаць з першага разу, то групе/студэнту даваўся другі шанс на пераздачу. Аднак калі і ён не меў поспеху, то курс трэба было «перапрайсці» — гэта значыць застацца на лішні семестр і перарабіць яго з іншай групай на іншую тэму. Вось у мяне была такая гісторыя.

Нельга сказаць, што нейкі з гэтых падыходаў прынцыпова лепшы, паколькі, з аднаго боку, ІТ, як па мне, даволі практыкаарыентаваная гісторыя, і калі ў цябе добрая тэарэтычная база, але ты не напісаў дастатковую колькасць радкоў кода, то тваім ведам грош цана. Да таго ж, тэорыя сёння настолькі хутка абнаўляецца, што завучыць яе раз і назаўсёды не атрымаецца. У той жа час, я думаю, калі б не 1,5 гады ў БДУІР, вучоба на новым месцы з нуля давалася б мне значна складаней.

Нідэрландскую я пакуль не вывучыў — толькі буду браць курсы ў верасні. Падчас вучобы ў гэтым не было неабходнасці, паколькі ўся праграма была на англійскай, плюс англійская ў Нідэрландах, па факце, другая мова — вельмі рэдка бывалі выпадкі, калі б мясцовы не ведаў англійскай. 

«Была ідэя папрацаваць выдалена на паўстаўкі на беларускую студыю — але адмовіўся ад яе»

Ці можна сумяшчаць вучобу з працай — я асабіста гэтага не рабіў, паколькі мая віза накладала на патэнцыйную працу мноства абмежаванняў. Тым не менш, аднакурснікі-еўрапейцы падпрацоўвалі ўмоўнымі кур’ерамі. У мяне быў групавы праект з бельгійцам, якому было гадоў 30 — дык вось ён паралельна з вучобай працаваў у нейкай бельгійскай студыі. Не памятаю дакладна, кім менавіта, але размовы ішлі пра графіку, таму выкажу здагадку, што там было нешта звязанае з OpenGL, DirectX. Але ў асноўным людзі прысвячалі сябе вучобе і (або) адпачынку ад яе. 

Вы спытаеце, на што ж я жыў, пакуль вучыўся — мне дапамагалі бацькі. Плюс у мяне ёсць невялікі блог на YouTube, прысвечаны гульням. На ім няма партнёркі, але ёсць данаты ад гледачоў, якія перыядычна прылятаюць. 

На другім курсе была ідэя папрацаваць выдалена на паўстаўкі на нейкую беларускую студыю або кампанію ва Усходняй Еўропе, дзе працуюць беларусы (бо ў Нідэрландах мне працаваць нельга было — ну, або я не разабраўся). У тэорыі, там маглі знайсціся мае старыя знаёмыя — я спадзяваўся, што «нэтворкінг» дапаможа. Аднак ад гэтай ідэі я вымушаны быў адмовіцца, бо нічога так і не знайшоў. 

«Шмат людзей альбо сядзяць на шыі ў бацькоў і шукаюць ідэальную працу, альбо адкрываюць свае студыі»

Цяпер я на Orientation year visa — гэта такі працоўны ВНЖ тэрмінам на 1 год, на працягу якога я магу шукаць працу ў Нідэрландах. А каб атрымаць рэальны працоўны ВНЖ, я павінен знайсці працу з пэўным узроўнем даходу.

У планах у мяне — знайсці працу, атрымаць працоўны ВНЖ. А далей — нідэрландскі пашпарт, бо беларускі праз пару гадоў ператворыцца ў гарбуз, а падоўжыць я яго не змагу па вышэйзгаданых прычынах.

Актыўна шукаць працу я пачаў месяц таму — і пакуль у мяне сем пададзеных заявак, дзве адмовы, чатыры ігноры, па адной я пішу тэставае, але хутчэй за ўсё будзе адмова, бо там вакансія на Mid Unity Developer (патрэбны чалавек, які піша чысты код для прататыпаў за 1–2 тыдні, а я пакуль так не магу праз недахоп досведу: я спачатку накідваю, каб код проста працаваў, а ўжо потым спрабую перапісаць яго ў больш «адэкватнай» форме). Яшчэ летам паспеў з’ездзіць на пару мерапрыемстваў па геймдэве ў Бенілюксе, там таксама было два кантакты з людзьмі, якія шукалі працаўнікоў, — але яны не далі вынікаў.

Судзячы па досведзе маіх аднакурснікаў, сітуацыя для джунаў цяпер не найлепшая, прычым гаворка не толькі пра код, але і пра прадакшн, візуал, менеджмент і гэтак далей. Вакансій няшмат (таму я і паспрабаваў з чыстай цікаўнасці кінуцца на міда, раптам пракоціць — не пракаціла, на жаль).

Адзін такі паспяховы прыклад — над якім працуе мая знаёмая. У іх каманды 20К вішлістаў у Steam было на пачатак ліпеня, плюс іх гульню паказвалі на Summer Game Fest.

Я ж цяпер шукаю ўвогуле любую працу, акрамя хіба анлайн-казіно і порнагульняў, паколькі не хочацца ў свае 25 вісець цяжкім фінансавым цяжарам на шыі сваіх бацькоў. Ды і хацелася б атрымаць нідэрландскі пашпарт праз натуралізацыю, каб вырашыць лагістычныя праблемы. Да таго ж, з пашпартам я змагу спакойна шукаць працу не толькі ў Нідэрландах — і не баяцца, што ў адзін цудоўны дзень стану асобай без грамадзянства.