„Przekroczyłem prędkość w 2021 roku". Wygląda na to, że Polska częściej odmawia wydania paszportów – również z powodu drobnych mandatów. Co z tym zrobić

Kanał dla ekspatów w Polsce Dzik zapytał prawniczkę Olgę Winnik, znaną również jako @Pani_Prawnik, czy to prawda, że można odmówić nadania obywatelstwa z powodu wcześniejszych «mandatów»?

Podsumowanie: tak, urzędy rzeczywiście dokładniej sprawdzają przeszłość wnioskodawców. Ale nawet jeśli dostaniecie negatywną decyzję, warto się odwołać — są duże szanse na wygraną, szczególnie jeśli chodzi o mandaty do 200 złotych.

Jak było wcześniej: odmowy następowały głównie z powodu «zagrożenia bezpieczeństwa narodowego» — częściej Rosjanom

Według prawniczki, pojedyncze przypadki odmów na pobyt czasowy, stały czy obywatelstwo zdarzały się zawsze. Od 2022 roku, wraz z początkiem wojny na pełną skalę w Ukrainie, było ich więcej.

W latach 2022-2023 w praktyce Olgi Winnik odnotowano ponad sto przypadków odmów pobytu lub obywatelstwa — wiele z nich w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i, co ciekawe, w Bydgoszczy. W większości przypadków dotyczyły obywateli Rosji.

Powodem były «względy bezpieczeństwa narodowego» lub «zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego». Czasem wystarczyły podejrzenia. Na przykład, inspektor może otrzymać informację, że wnioskodawca mówił źle o państwie polskim. Albo do ABW (Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) wpłynie «anonim», że wnioskodawca podsyca napięcia etniczne, prowadzicie propagandę, kontaktujecie się z podejrzanymi osobami i generalnie nie jesteście zbyt dobrą osobą.

Najgorsze jest to, że «opinie» ABW mają 4 poziomy tajności. Dostęp do nich może mieć tylko adwokat i/lub radca prawny, który przeszedł specjalne szkolenie z tej agencji. A osoby, które mają dostęp do wszystkich czterech poziomów tajności, «można policzyć na palcach jednej ręki».

— Tak, nie ukrywam, czasami zdarzały się przypadki, gdy otoczenie wnioskodawcy rzeczywiście wyglądało podejrzanie. Ale w pozostałych przypadkach było widać, że to czepianie się, nie mające podstawy. I takie sprawy wygrywałam, — mówi rozmówczyni. — Potem fala zaczęła maleć.

W większości przypadków ludzi udało się obronić. Ale wiem, że część, zmęczona, wyjechała z Polski do innych krajów.

Jak teraz: «Odmowy z jawnie szykanujących powodów»

Czy to prawda, że odmów jest coraz więcej?

— Na chwilę obecną nie możemy mówić o zjawisku masowym, ponieważ nie ma jeszcze statystyk za rok 2025, — odpowiada Olga Winnik. — Ale ostatnio takich przypadków jest więcej, a odmowy przychodzą z jawnie szykanujących powodów.

Według obserwacji prawniczki, urzędy zaczęły dokładniej sprawdzać przeszłość wnioskodawców, wysyłają zapytania również do urzędów skarbowych, sprawdzają «mandaty» — kary z przeszłości, w tym te opłacone.

Pamiętam przypadek sprzed lat, gdy wnioskodawczyni miała kilka wykroczeń związanych z przekroczeniem prędkości; raz prowadziła samochód w stanie nietrzeźwości. Potem się poprawiła i przez 6 lat nie łamała prawa.

W pierwszych instancjach odmówiono jej obywatelstwa — ale WSA uchylił wszystkie te decyzje. Zdaniem wyższej instancji, wcześniejsze wykroczenia rzeczywiście pokazują, kim jest człowiek. Ale przez czas, który upłynął do momentu złożenia wniosku o obywatelstwo, osoba zachowywała się absolutnie zgodnie z prawem. W związku z tym, «nie ma podstaw, by twierdzić, że obecnie stanowi ona zagrożenie dla Polski». Ostatecznie kobieta otrzymała swoje obywatelstwo.

Ale nie można wykluczyć, że w przyszłości stanowisko sądu może się zmienić. Ponieważ już widzę, że urzędy stały się sprytniejsze i piszą — nawet zatarte wyroki czy mandaty pokazują, że «osoba ma skłonność do naruszania prawa» («lekceważące podejście do prawa»). Teraz prawa do błędu już nie dają.

Czy to prawda, że można dostać odmowę obywatelstwa z powodu nieopłaconego mandatu w wysokości 20 złotych, jak piszą w Money.pl? Prawdopodobnie tak. Ale takie przypadki będzie łatwo zaskarżyć.

Czyli jeden mandat w wysokości 50-200 złotych łatwo zaskarżyć (na razie). Ale seria naruszeń na 500 lub parę tysięcy złotych może stać się problemem.

Czyli jeśli złapali cię na jeździe bez biletu, może to źle się skończyć?

A z jakich jeszcze powodów mogą odmówić?

Prawniczka wspomina o tym samym «anonimie»: «No i ogólnie warto przejrzeć swoje czaty, social media i inne pod kątem jakichś wrażliwych informacji».

Nie we wszystkich przypadkach będzie można ustalić przyczynę odmowy.

Czy mogą cofnąć pozytywną decyzję?

Ogólnie rzecz biorąc, tak. Może się tak zdarzyć, jeśli na przykład najpierw wydadzą decyzję — a potem otrzymają negatywną «opinię» od ABW.

Albo nagle okaże się, że osoba została skazana krótko przed otrzymaniem decyzji — a dane o tym nie dotarły do urzędu na czas (art. 156 KPA).

W takim przypadku jakby «wracasz» na pobyt stały lub kartę rezydenta UE — co miałeś w momencie składania wniosku (jeśli oczywiście nie zdążyli go anulować).

Co robić w przypadku odmowy?

Tu pani Winnik radzi złożyć apelację:

— Nawet jeśli nadzieja jest mała, i tak warto spróbować — choćby po to, by za parę lat przy ponownym składaniu pokazać, że nie zgadzałeś się i walczyłeś o swoje prawa.

Podsumowanie i dodatkowa rada

• Nie można mówić o masowych odmowach, dopóki nie ma pełnych statystyk za rok 2025. Ale prawniczka zauważa wzrost punktowych odmów z powodów, które wyglądają jak «jawne czepianie się».
• Na razie brak danych o praktyce sądowej, ponieważ są to stosunkowo świeże sprawy, które muszą jeszcze przejść wszystkie etapy odwołania. Ale wygląda na to, że «obecnie istnieje wytyczna, aby dokładniej sprawdzać background wnioskodawców». Piszą o tym polskie media, pośrednio potwierdzają to również pracownicy MSWiA.
• Mniej więcej od jesieni 2025 w sprawach o obywatelstwo robią dodatkowe zapytania do różnych służb.
• Czy to oznacza, że jeśli miałeś mandat na 200 złotych, to dostaniesz odmowę? Nie, nie oznacza. Ale nie jest to wykluczone.
• Czy warto odwołać się od odmowy? Tak, warto.

Rada: jeśli ktoś się martwi, możecie wykonać zapytanie do SIS z prośbą o odpowiedź, czy znajdujecie się na liście osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany. To bezpłatne.

I jeśli okaże się, że nie jesteście wpisani do tego rejestru, to dobry sygnał. Można go wykorzystać jako argument do odwołania. Ponieważ jeśli zostaliście uznani przez urząd za «zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego», ale nie wydano wam nakazu wydalenia i zakazu wjazdu, to jest to «absurd».

«Jeśli dostaniecie odmowę z powodu „zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego“ lub podobnego „zagrożenia dla porządku publicznego“, a wasze materiały sprawy nie są utajnione, idźcie do adwokata (najlepiej), prawnika lub przynajmniej dobrego „pomagatora“. Jeśli są utajnione, to biegnijcie do dobrego adwokata z dostępem do materiałów tajnych, — radzi prawniczka. — Również doświadczenie z 2022 roku pokazało, że organy państwowe bardzo nie lubią, gdy ktoś występuje pod nazwiskiem; nie boi się iść do prasy i dzielić swoją historią. W takim przypadku „negatywna opinia ABW“ nagle może stać się pozytywna».