Даша Каваль 30 сакавіка 2026, 08:00

«Няпроста прыцягнуць увагу, калі ўсе навакол 170+ см, а ты 158». Вось з чым (не) даводзіцца мець справу «таму што жанчына»

Здаецца, увогуле беларускі не прывыклі скардзіцца.

Працягваем даследаваць партрэт і самаадчуванні беларускай айцішніцы ў 2026 годзе. Мы ўжо вывучылі, наколькі ёй камфортна ў ІТ-галіне, апісалі ейны працоўны калектыў і гендарныя ролі ў ім.

Цяпер паглядзім, што жанчыны думаюць пра гендарную дыскрымінацыю ў ІТ і з якімі формамі мелі справу асабіста.

Тых, хто заўважыў і не заўважыў дыскрымінацыю па гендары, — прыкладна пароўну

Тых, хто лічыць, што ніколі ў кар’еры не сутыкаўся з палавой дыскрымінацыяй, і тых, хто налічвае некалькі такіх кейсаў, прыкладна пароўну — па трэці ўдзельніц. Кожнай сёмай было цяжка адказаць на пытанне, кожную восьмую дыскрымінавалі толькі аднойчы, кожная 22-я сцвярджае, што сутыкаецца з дыскрымінацыяй пастаянна.

Тры ўдзельніцы ўдакладнілі, што падчас прыёму на працу іх пыталі пра планы на замужжа і дзяцей (пра гэта іншыя айцішніцы яшчэ шмат разоў згадаюць, адказваючы на іншыя пытанні), дзве — пра тое, што заробак мужчын на той жа пазіцыі вышэйшы.

Яшчэ дзве — што сутыкаліся з дыскрымінацыяй да пераходу ў ІТ-сферу (а пасля, здаецца, не).

«Дыскрымінацыя ёсць там, дзе ёсць людзі»

Больш за трэць удзельніц кажуць, што на працы сутыкаліся з жартамі і каментарамі пра жанчын. Амаль трэць — з абясцэньваннем іхных ідэй, кампетэнцый, амбіцый. Кожная пятая — з менсплейнінгам. Больш за чвэрць заніжалі заробак і прэміі. Кожную шостую мужчыны не прымалі ў нефармальнае кола стасункаў. Кожнай сёмай не давяралі пэўныя задачы або адмаўлялі ў прасоўванні, таму што яна жанчына, кожнай дзясятай адмаўлялі ў офэры.

Амаль кожная трэцяя не сутыкалася з ніводнай з гэтых формаў дыскрымінацыі.

Опцыю з жартамі і тролінгам некаторыя ўдзельніцы пракаментавалі ў тым духу, што яны альбо не крыўдныя, альбо тычацца і мужчын таксама. «Я сама той яшчэ троль», — напісала адна з удзельніц.

Вось яшчэ нечаканае: «На канферэнцыях складана завалодаць увагай пры нэтворкінгу, калі ўсе вакол 170+, а ты 158 і не „канвенцыянальнай“ прыгажосці. Па дэфолце патрэбны статус або наяўнасць пасады вышэй у кампаніі пацікавей».

Як мінімум адну айцішніцу крыўдзяць жарты з нагоды ейнага маладога веку.

Дарэчы, менавіта жарты пра век назвалі тыповымі для ІТ-індустрыі большасць айцішніц — амаль дзве трэці. Жарты пра гендар — на другім месцы, па нацыянальнасці — на трэцім. А кожная пятая лічыць, што ўсе гэтыя жарцікі — не пра ІТ.

Некаторыя ўдзельніцы называюць іншыя тыпова айцішныя тэмы для жартаў: валоданне англійскай, тэхнар — нетэхнар, пазіцыя і ўзровень ведаў.

«Проста ненавіджу квоты»

А пазітыўная дыскрымінацыя — дрэнна ці добра?

Мы спыталі айцішніц, як яны ставяцца да квотаў для жанчын у індустрыі, якія існуюць у некаторых краінах.

Амаль 36% выбралі тэзіс пра тое, што квоты не вырашаюць сістэмных праблем у ІТ, затое пагаршаюць успрыманне прафесійных кампетэнцый жанчын. Амаль столькі ж у суме набралі адказы пра карысць кватавання. А вось 23% мяркуюць, што квоты шкодныя, бо гэта іншая форма дыскрымінацыі. Кожная чацвёртая не вызначылася з пазіцыяй.

Цікава, што тыя, хто захацеў пакінуць каментары ў свабоднай форме пад гэтым пытаннем, часцей супраць квотаў, чым за іх.

«Папросту ненавіджу квоты. Калі яны ёсць, любую жанчыну можна падазраваць у тым, што яна атрымала пазіцыю па квоце, а не дзякуючы прафесіяналізму. Я не для гэтага шмат працавала і вучылася, я здольная канкураваць сумленна».
«Трэба браць тых, хто патрэбен».
«Квоты штучныя і не вырашаюць праблемы. Вырашае справядлівасць і свядомасць, рэлігія».
«Я не бачу дыскрымінацыі, а адпаведна і неабходнасці іх уводзіць».
«У маёй цяперашняй кампаніі квотаў няма, але дыскрымінацыю нават уявіць немагчыма — за такое ідуць сур’ёзныя наступствы. Ніякае „я паросту пажартаваў“ не пройдзе».
«З пункту гледжання „лічбаў на паперках“, квоты могуць вырашыць праблему з тым, што жанчын-распрацоўшчыц у сферы менш, чым мужчын. Але рэальнасць зменіцца толькі тады, калі ў мысленні людзей будуць выкарчаваны ўстаноўкі кшталту „ІТ — гэта для хлопчыкаў“, „дзяўчынкі не могуць быць такімі ж добрымі тэхнічнымі спецыялістамі, як хлопчыкі“, „ты — жанчына, твая справа дома суп варыць і дзяцей нараджаць“ і г. д. Хоць я з такім і не сутыкалася і ў глыбіні душы перакананая, што большасць спецыялістаў з ІТ-сферы — гэта прагрэсіўныя людзі, у якіх няма перакананняў, што „мужчына лепшы апрыёры хаця б толькі таму, што ён мужчына“. Але калі раптам і ёсць такія людзі ў нашай сферы ды яшчэ і на кіраўнічых пасадах, то квоты будуць толькі маскіроўкай для існуючых у іх галовах гендарных перадузятасцяў. Бо для галачкі можна ўзяць жанчыну на працу, а потым гэтак жа рабіць для яе на працы невыносныя ўмовы — павышаць заробак і выдаваць прэміі ўсім, акрамя яе, строга сачыць менавіта за ейны працоўным днём, не ісці на саступкі і г. д. А на гэтыя моманты квоты абсалютна ніяк не паўплываюць».

Хтось падкрэслівае, што кватаванне не асабліва зніжае канкурэнцыю для жанчын, бо яно прыцягвае больш канкурэнтаў, а хтось кажа, што гэта выдатны шанец для жанчын і прыводзіць у прыклад сяброўку, якая ўладкавалася ў добрую кампанію менавіта дзякуючы квоце.

«Гэта як „год жанчыны ў РБ“ — крынж»

Хочаце ведаць, як айцішніцы ставяцца да гендарных святаў (не толькі да 8 Сакавіка)?

Адназначна добра — толькі крыху менш за чвэрць. Амаль 60% айцішніц ставяцца да яго альбо абыякава, альбо паблажліва. Больш за 15% лічаць такія святы атавізмам.

Некаторыя ўдзельніцы ў каментарыях падкрэслілі, што лічаць 8 Сакавіка не гендарным святам, а «напамінам пра няроўныя правы». Іншыя — што ў іх кампаніях ніякіх карпаратываў па палавой прыкмеце і не ладзяць. Для кагось стаўленне да такіх святаў моцна змянілася ў 2022 годзе. А яшчэ адна канстатуе, што галоўнае ў любым свяце — гэта дадатковы выходны.