Выпускнік МДЛУ Мікалай Ціткоў ужо 4 гады займаецца лакалізацыяй гульняў Paradox Interactive. Пагутарылі з Мікалаем пра яго шлях на пазіцыю Localization Producer у адной з найвядомейшых шведскіх гэймдэў-кампаній, а таксама пра працу і жыццё ў Швецыі.
Выпускнік МДЛУ Мікалай Ціткоў ужо 4 гады займаецца лакалізацыяй гульняў Paradox Interactive. Пагутарылі з Мікалаем пра яго шлях на пазіцыю Localization Producer у адной з найвядомейшых шведскіх гэймдэў-кампаній, а таксама пра працу і жыццё ў Швецыі.
Шведская студыя Paradox Interactive ужо 27 гадоў, з 1999 года, стварае захапляльныя глабальныя стратэгіі. Серыі стратэгій Europa Universalis, Hearts of Iron, Victoria, Crusaders Kings, Stellaris набылі мільёны адданых прыхільнікаў. Даход Paradox Interactive у 2024 годзе склаў 2,2 млрд шведскіх крон (каля $220 млн), а чысты прыбытак 757 млн крон (каля $76 млн).
— Як вы прыйшлі ў гэймдэў?
— Мой шлях у лакалізацыю пачаўся з любові да замежных моў. У пэўны момант у дзяцінстве я вырашыў, што буду вучыць англійскую, стану дыпламатам і буду падарожнічаць па свеце. Дыпламатам не стаў («ды і добра», як казаў Мікі Маўс). Замест гэтага яшчэ ва ўніверсітэце пачаў пісьмова перакладаць на фрылансе, а адразу пасля выпуску стаў працаваць перакладчыкам у кампаніі Ernst & Young.
Цікавы факт — калі чакаў апошняга этапу сумоўя, мне прыйшло тэставае з Wargaming на пазіцыю спецыяліста па лакалізацыі. У выніку выбраў больш надзейны варыянт, той, які ўжо быў бліжэйшы да завяршэння. Але праз пару гадоў зразумеў, што сфера ўсё ж такі крыху не мая і папрасіўся ў Wargaming. Там пакінутае тэставае ўзгадалі, але ўсё роўна ў выніку прынялі на працу.
Праца з гульнямі для мяне — гэта мара. Не ведаю, ці можна казаць пра ўплыў усіх смешных пірацкіх перакладаў, якія я паспеў пабачыць у сваім раннім гэймерскім жыцці. Але мне заўсёды было цікава, чаму салдат «прыватны» і адкуль узяўся «вуглепластык» (потым даведаўся).
[«Прыватны» — гэта некарэктны пераклад англамоўнага вайсковага звання private, «шараговец». А за «вуглепластык» перакладчыкі папулярнай піратскай версіі GTA San Andreas прынялі жаргоннае слова cabron іспанскага паходжання, якое блыталі з carbon. Cabron можна перакласці «казёл» ці «дурань»].
Ну і увогуле гэймінг заўсёды займаў і працягвае займаць вельмі важнае месца ў спісе маіх інтарэсаў.
— Вы прайшлі кар’ерную лесвіцу лакалізатара з самага пачатку. Чым вам запомнілася праца ў беларускім гэймдэве, у Wargaming і ў Vizor?
— У Wargaming я амаль адразу пачаў працаваць як спецыяліст па лакалізацыі. У мае абавязкі ўваходзіў непасрэдны пераклад з рускай на англійскую (і наадварот), а таксама каардынаванне працэсу перакладу на іншыя мовы. Там жа я даведаўся пра многія рэчы, спецыфічныя для ІT і гэймдэва: інструменты і сістэмы, асяроддзе распрацоўкі, працэсы, розныя дысцыпліны.
На працягу першых трох гадоў працы ў Wargaming мне давялося ўбачыць, як лакалізацыя выглядае для непасрэдных выканаўцаў: перакладчыкаў, рэдактараў, карэктараў, акцёраў агучкі. А таксама для людзей, якія шчыльна працуюць з тэкстам: сцэнарыстаў, капірайтараў, кантэнт-дызайнераў, тэсціроўшчыкаў. На працягу наступных двух гадоў фокус змясціўся на працэсы і катэгорыі крыху бліжэй да праектнага менеджменту.
У цэлым магу сказаць, што асноўную базу ведаў па лакалізацыі я атрымаў менавіта ў Wargaming, што нібыта лагічна.
У Vizor Games я прыйшоў, каб папрацаваць над чымсьці новым і атрымаць новы досвед. Гэта таксама ўдалося: у юніце, у якім я працаваў як Localization Manager, было не так шмат супрацоўнікаў, і я вельмі шчыльна працаваў як з самім рухавіком і лакалізацыяй у ім, так і з камандамі распрацоўкі і паблішынгу. Атрымалася падрабязней даведацца пра працоўны працэс у гульнявой студыі, а таксама вывучыць новыя сістэмы і інструменты, якія адрозніваліся ад таго, што мы выкарыстоўвалі ў Wargaming.
— Наколькі каштоўным для вас аказаўся атрыманы ў беларускіх кампаніях досвед?
— Увесь гэты досвед вельмі дапамог і працягвае дапамагаць у працы ў Paradox Interactive, таму што прадзюсары лакалізацыі датычацца практычна кожнага аспекту працы на гэтым напрамку.
Яшчэ адзін вялізны плюс кожнай з папярэдніх маіх працаў — гэта людзі, з якімі я там пазнаёміўся. Мне пашанцавала папрацаваць з вельмі крутымі калегамі і кіраўнікамі, з многімі з якіх я кантактую дагэтуль.
— Paradox выдае не толькі стратэгіі, але найбольш ён вядомы менавіта імі. Вам падабаецца гэты жанр?
— Я гуляў у іх раней, але ніколі не быў хардкорным фанатам. Першай стратэгіяй ад Paradox, у якую я нагуляў адносна вялікую колькасць гадзін, была Stellaris. І тое, я пачаў гуляць у яе, каб параўнаць з Master of Orion, над якой мы працавалі ў Wargaming. У 2026 годзе абедзвюм гульням споўніцца 10 гадоў, так што можна сказаць, што я ведаю пра Paradox дастаткова даўно.
Мой асабісты парадокс у дачыненні да іншых гульняў Paradox заключаецца ў тым, што я гуляў у некаторыя з іх, не ведаючы, што іх паблішыла гэта кампанія. Напрыклад, у Mount & Blade і Pillars of Eternity.
— А якія ўвогуле жанры і канкрэтныя гульні вам падабаюцца?
У мяне няма любімага жанру, але з аднакарыстальніцкіх гульняў я часцей за ўсё выбіраю тыя, дзе ёсць добры наратыў. Хоць гэта і не правіла: часам магу пагуляць і ў стратэгіі, і ў гонкі, і ў аркады. Нядаўна вярнуўся ў Clair Obscur (пасля апдэйту ў гонар вынікаў Game Awards), крыху пагуляў у Breath of the Wild, паколькі толькі нядаўна атрымаў Switch 2, і пачаў Ghost of Yōtei.
У шматкарыстальніцкія гульні гуляю амаль заўсёды з братам — выдатны сямейны занятак, калі жывеце ў розных краінах. Зараз гуляем у Battlefield 6, часам настальгіруем у Counter-Strike і Heroes of the Storm. Часта купляем і праходзім разам кааператыўныя гульні, апошняй была Split Fiction, якую, дарэчы, таксама рабілі ў Швецыі.
— Можа, запускаеце часам World of Tanks з настальгіі?
У танкі, шчыра кажучы, не заходжу. Таму што я дагэтуль так і не скінуў клешні.
— Як уладкавана праца з лакалізацыяй у гульнявой індустрыі?
— У ідэале праца над лакалізацыяй пачынаецца прыкладна ў той жа час, калі з’яўляюцца першыя канцэпты гульні. Калі каманда ведае, што будзе выходзіць са сваім прадуктам на іншыя рынкі, ужо на гэтым этапе можна валідаваць якія-небудзь ідэі з пункту гледжання жанравай папулярнасці і культуралізацыі.
Далей ідзе этап інтэрнацыяналізацыі, які закліканы зрабіць гульню досыць гнуткай для наступнай лакалізацыі. На гэтым этапе трэба разумець:
Калі гульня пачынае абрастаць кантэнтам, паралельна вядзецца праца па яго падрыхтоўцы да лакалізацыі. Дадаюцца кантэкст і каментарыі, ствараецца дакументацыя са скрыншотамі, апісаннем сістэм, лора, узаемаадносін персанажаў, пішацца гайд па стылі і гласарый — усё тое, што потым вельмі спатрэбіцца лакалізацыйным камандам.
Пра гэты працэс можна гаварыць вельмі доўга, нюансаў вельмі шмат. Тое, што я апісаў вышэй — гэта далёка не поўны спіс задач, на якія трэба звярнуць увагу прадзюсару яшчэ да таго, як тэкст сыходзіць у лакалізацыю. Ну і я не дарэмна пачаў адказ са слоў «у ідэале»: часта лакалізатарам даводзіцца адаптавацца да цяперашніх рэалій працэсу стварэння гульні.
— А чым займаецца менавіта Localization Producer?
— У Paradox ёсць невялікая каманда прадзюсараў лакалізацыі, і мы працуем амаль з усімі гульнямі кампаніі. Часцей за ўсё мы узаемадзейнічаем з гульнявымі прадзюсарамі, Narrative/ Content Design, UI / UX, QA, аўдыё, кодэрамі, а таксама рэліз-менеджарамі, спецыялістамі з боку паблішынгу, маркетынгу і камьюніці. Ну і вядома з лакалізацыйнымі студыямі, проджэкт-менеджарамі, спецыялістамі па лакалізацыі і лакалізацыйнаму тэсціраванню, аўдыё прадзюсарамі, акцёрамі.
Абавязкі прадзюсара лакалізацыі ў Paradox вагаюцца ў залежнасці ад прадукту. На некаторых гульнях мы цалкам арганізуем працэс лакалізацыі на ўсе мовы, выбіраем інструменты і каманды і кантралюем усе аспекты, звязаныя з нашай дысцыплінай. На іншых адказваем толькі за каардынацыю, на трэціх — толькі кансультуем пры ўзнікненні пытанняў і праблем. Часам гэта залежыць ад таго, з якой студыяй мы працуем, унутранай ці знешняй.
— Paradox Interactive вядомая складанымі стратэгічнымі гульнямі з вялізнай колькасцю тэксту. Якія ўнікальныя чэленджы ўзнікаюць пры лакалізацыі такіх гульняў?
— Сярод чэленджаў — вялікія аб’ёмы з пастаяннымі ітэрацыямі, вельмі тэхнічныя тэксты, поўныя пераменных і канструктараў радкоў, асаблівасці рухавіка ў частцы падтрымкі граматыкі іншых моў. Самыя складаныя задачы дастаюцца нашым лакалізацыйным камандам, паколькі менавіта ім даводзіцца прыдумляць спосабы адаптацыі складанага зыходнага тэксту для розных моў.
У 2025 годзе адной з самых цікавых задач на нашым баку было даданне японскай мовы ў ПК-версію Crusader Kings III, бо для гэтага нам трэба было партаваць даволі вялікі аб’ём кансольных тэкстаў, рэдагаваць наяўныя пераклады, дадаць лакалізацыю папярэдніх дапаўненняў. А паралельна яшчэ працаваць над новым дапаўненнем і ўлічваць пажаданні энтузіястаў з камьюніці, якія доўгі час працавалі над неафіцыйнай лакалізацыяй і прызвычаіліся да пэўных тэрмінаў.
— На колькі моў перакладаюцца звычайна гульні Paradox? Што гэта за мовы? Якая з іх дадалася апошняй?
— Колькасць моў вагаецца ў залежнасці ад гульні, але часцей за ўсё мы лакалізуем на французскую, нямецкую, іспанскую, польскую, рускую, турэцкую, бразільскую партугальскую, спрошчаную кітайскую, карэйскую і японскую. Часам дадаюцца традыцыйная кітайская і лацінаамерыканская іспанская.
Калі казаць пра нашы стратэгіі, турэцкая — тэхнічна самая «новая», бо ўпершыню яе падтрымка дадалася ў Victoria 3 у 2022 годзе.
— Ці варта прыхільнікам чакаць, што калі-небудзь з’явіцца афіцыйны пераклад стратэгій Paradox на беларускую мову?
— Наколькі мне вядома, зараз у Paradox няма планаў па афіцыйнай лакалізацыі на беларускую мову. Але калі сярод чытачоў ёсць энтузіясты, якія хацелі б пазаймацца беларускай у фармаце фан-перакладаў ці краўдсорсінгу, пішыце мне ў LinkedIn, абмяркуем.
— Гульнявая індустрыя ў апошнія гады перажывае няпростыя часы. Як вы ацэньваеце сітуацыю ў шведскім гэймдэве ў цэлым і ў Paradox у прыватнасці? Ці ёсць у вас якія-небудзь асцярогі?
— Сітуацыя ў шведскім гэймдэве падобная на сітуацыю ў гэймдэве і ІT-індустрыі ў іншых краінах. Мы таксама рэгулярна бачым навіны пра рэарганізацыі, скарачэнні, закрыццё студый, наступствы ўкаранення ШІ і гэтак далей. З іншага боку, шведскі гэймдэў стабільна выпускае выдатныя прадукты ў розных сегментах (індзі, АА, ААА). З’яўляюцца новыя кампаніі, многія існуючыя кампаніі ўмацоўваюць свае пазіцыі. Гэта дае надзею на тое, што добрыя спецыялісты не прападуць.
— Чаму вы выбралі менавіта Швецыю для пераезду?
— Не магу сказаць, што я менавіта выбіраў Швецыю для пераезду. Я знайшоў працу, яна апынулася ў Швецыі, хутчэй так. Калі б яна апынулася ў іншай краіне ЕС, думаю, паехаў бы туды.
— А ў Paradox Interactive шмат іншых беларусаў?
— У нас не вельмі вялікая кампанія, таму беларусаў зусім нямнога. Але ёсць! Супольнасць беларусаў у Стакгольме таксама ёсць, можна лёгка знайсці землякоў, пагутарыць, схадзіць на afterwork.
— На якім этапе легалізацыі вы зараз знаходзіцеся? І як выглядаюць далейшыя перспектывы?
— Працэс рэлакацыі адбываўся даволі арганізавана, кампанія дапамагла з афармленнем дакументаў і падачай. Мы пераехалі пасля атрымання станоўчага рашэння міграцыйнай службы, разгляд заняў два месяцы.
У Швецыю мы пераязджалі з жонкай і сабакам, хутка будзем падавацца на ПМЖ. Паміж сабой жартуем, што ў сабакі ўжо ёсць еўрапейскі пашпарт, а ў нас яшчэ няма.
Пакуль што наш план — атрымаць ПМЖ. А далей, калі не зменяць тэрмін пражывання ў краіне, неабходны для падачы на грамадзянства, падацца на пашпарт. Калі зменяць — будзем глядзець па сітуацыі.
[Даведка devby: урад Швецыі ў 2025 годзе прапанаваў сур’ёзна змяніць імміграцыйнае заканадаўства краіны з 1 чэрвеня 2026 года. Калі гэтыя прапановы будуць прынятыя, тэрмін пражывання ў краіне, неабходны для атрымання грамадзянства, павялічыцца з пяці да васьмі гадоў. Зрэшты, могуць быць выключэнні — напрыклад, для дзяцей, моладзі да 20 гадоў, мужоў ці жонак або сужыцеляў шведскіх грамадзян і для асоб без грамадзянства.
Таксама кандыдатаў на грамадзянства хочуць абавязаць здаваць тэсты па шведскай мове і на веданне асноў грамадзянскага права. Другі тэст, верагодна, будзе уключаць пытанні аб шведскай дэмакратыі, геаграфіі, культуры, а таксама аб штодзённых правах і абавязках грамадзяніна. У ліку патрабаванняў могуць з’явіцца адсутнасць судзімасці ў самой Швецыі і пацверджанне фінансавай незалежнасці, гэта значыць здольнасці забяспечваць сябе самастойна, без дзяржаўнай дапамогі.
Эмігрантам у Польшчы, Літве, Германіі, ЗША, Іспаніі і многіх іншых краінах гэта можа падацца дзіўным, але раней усіх гэтых патрабаванняў да саіскальнікаў шведскага грамадзянства не было].
— Вам цяжка было адаптавацца?
— У розных людзей вельмі рознае меркаванне аб жыцці ў Швецыі, адаптацыя таксама праходзіць па-рознаму. Мне здаецца, многае залежыць ад чаканняў. Я б сказаў, што мне адаптацыя далася даволі лёгка. На мяне не асабліва ўплываюць клімат і цемра зімой, хоць многіх іншых людзей гэта моцна напружвае.
— Ці дастаткова ў Стакгольме англійскай мовы для паўсядзённага жыцця? Наколькі складана прафесійнаму лакалізатару асвоіць шведскую мову — і ці было гэта неабходнай умовай для працы ў Paradox?
— Шведская мова карысная для сацыяльных узаемадзеянняў па-за працай і дакладна патрэбная для поўнай інтэграцыі. Але для паўсядзённага жыцця ў прынцыпе не так ужо неабходная — тут амаль усе размаўляюць на выдатнай англійскай.
У кампаніі афіцыйна выкарыстоўваецца толькі англійская мова. Вядома, некаторыя калегі кантактуюць паміж сабой на іншых мовах, калі абмяркоўваюць якія-небудзь пытанні паміж сабой. Але ў нас вельмі шматнацыянальны калектыў, і веданне шведскай дакладна не было патрабаваннем для прыёму на працу.
Засвоіць шведскую мову не так ужо складана пры дастатковым узроўні матывацыі. Яна даволі простая граматычна, асноўная праблема — гэта лексіка, якую трэба вучыць і запамінаць, а для гэтага трэба час. Зараз я ведаю мову недзе на ўзроўні А2+, што не так ужо выдатна. Але я магу разумець многае з напісанага, нешта з пачутага, выканаць сцэнарый «у краме». І пакуль што не імкнуся вучыць яе далей.
— Як працоўная культура ў Швецыі выглядае на фоне таго, што вы бачылі ў Беларусі?
— Кажу пра гэта толькі з пункту гледжання свайго досведу. Першы момант — тут больш свабоды выбару і даверу, але і больш асабістай адказнасці за вынік.
Пры гэтым вельмі малаверагодна, што да цябе прыйдуць і скажуць прамым тэкстам, што ты нешта зрабіў дрэнна або недзе накасячыў, нават калі ты сапраўды накасячыў. З вялікай верагоднасцю. пытанне будзе разглядацца ў такім разрэзе: у нас нешта пайшло не так, якія высновы з гэтага можна зрабіць і што трэба змяніць, каб гэтага больш не паўтарылася?
Яшчэ адзін момант: арганізацыйная структура тут вельмі плоская. CEO сядзіць у сваім куточку опэнспэйса і да яго можна пайсці наўпрост, калі ёсць неабходнасць. Менеджары часта не «менеджараць» у звыклым разуменні слова, а займаюцца задачамі, якія здымаюць нагрузку з каманды і дазваляюць усім сканцэнтравацца на працы.
Часам гэта працуе і ў іншы бок. Напрыклад, з-за плоскай структуры недастаткова данесці правільнасць рашэння да аднаго чалавека ў кіраўніцтве і чакаць, што гэта рашэнне спусцяць уніз па ланцужку. Кожны ўдзельнік працэсу павінен зразумець і прыняць каштоўнасць рашэння, каб яно запрацавала.
— Як вы ацэньваеце work-life balance у шведскай кампаніі?
— Work-life balance з выразна пазначанай колькасцю працоўных гадзін тут падтрымліваецца калектыўнымі дамовамі і заканадаўствам. Але я не магу сказаць, што ўсе пагалоўна сыходзяць у 16:00 чыліць і піць піва, усё вельмі індывідуальна. З іншага боку, калі ты прыйшоў у 7:00 і ўсё зрабіў да 16:00, то чаму б і не.
Я б не стаў супрацьпастаўляць work-life balance і працагалізм. Працаўнікі ў Швецыі імкнуцца да добрага work-life balance, але ў напружаны перыяд могуць працаваць даволі ўдарна. Аднак проста прымусіць каго-небудзь перапрацоўваць нельга, для гэтага недастаткова пераканаць людзей, што гэта трэба і важна. Усё ўзгадняецца з прафсаюзам, фіксуецца юрыдычна, строга кантралюецца і абавязкова кампенсуецца.
Яшчэ адзін цікавы перк, якім пакуль не давялося скарыстацца — гэта дні дэкрэтнага адпачынку ў абодвух бацькоў. Абодвум бацькам даецца 480 дзён, з якіх 300 агульных (можна размеркаваць на свой погляд) і па 90 асабістых, якія нельга аддаць іншаму бацьку. Калі іх не выкарыстаць, яны проста «згараць».
Дарэчы, да пераезду чуў стэрэатып пра шведаў, быццам яны нудныя, замкнёныя і адасобленыя. Але магу сказаць, што сустракаў дастаткова цікавых і вясёлых шведаў, якія выдатна разумеюць вельмі сумнеўны па мерках многіх людзей гумар.
— Ці часта вы сутыкаецеся ў Швецыі з імігрантамі?
— Адразу ўзгадваецца мем з «Зорных войнаў»: «Вядома я яго ведаю, гэта ж я!» Калі сур’ёзна, то ёсць адчуванне, што ў Швецыю становіцца складаней прыехаць любым імігрантам — і працоўным, і бежанцам. Але гэта як быццам адлюстроўвае сучасныя рэаліі, якія склаліся ў Еўропе і не толькі.
— Наколькі камфортна жывецца ў Швецыі на зарплату, якую плацяць у мясцовым гэймдэве?
— Жыць можна [тут Мікалай усміхаецца]. Шведскія айцішнікі зарабляюць больш за сярэдняе па краіне, але дакладна не ў разы. Звыклы для Беларусі вобраз раскошнага жыцця айцішніка — гэта дакладна не пра Швецыю.
— А як Швецыя ў гэтых адносінах выглядае на фоне краін, папулярных у беларускіх рэлакантаў?
— Адны кажуць аб тым, што ў іншых краінах у ІT зарплаты больш у абсалютным выражэнні, а падаткі дзесьці і менш, чым шведскія. Апаненты ў адказ прыводзяць аргументы пра сацыялку, work-life balance, прыроду, экалогію. Гэта тэма вечных спрэчак у супольнасцях айцішнікаў-экспатаў у Швецыі, але кансенсусу дагэтуль няма. Як я ўжо казаў раней, усё справа ў чаканнях. Плюс складана прадказаць, што якой-небудзь краіне можа стаць крытычным фактарам. Мне складана меркаваць аб жыцці ў іншых еўрапейскіх краінах, таму што я сам там не жыў і не ведаю, як там справы. Акрамя Польшчы, але нават там я правёў 3 месяцы, і маё меркаванне наўрад ці будзе ці рэпрэзентатыўным.
— Як выглядаюць вашы асноўныя артыкулы выдаткаў?
— Асноўныя артыкулы выдаткаў — жыллё (на іпатэку і камуналку сыходзіць дзесьці траціна маёй чыстай зарплаты) і ежа (на дваіх гэта яшчэ дзесьці 15%).
Калі б у нас быў аўтамабіль, была б яшчэ адна істотная артыкул выдаткаў: у Швецыі валоданне аўто абыходзіцца даволі дорага. Гэта страхоўка, падатак, ТА, дарагія паркоўкі, плата за ўезд у Стакгольм. Зрэшты, дзякуючы добрым транспартным зносінам неабходнасць у аўтамабілі не адчуваецца. Калі хочацца выехаць за горад або проста тэрмінова патрэбна машына, заўсёды можна ўзяць каршэрынг або арэндаваць аўто на суткі.
— Наколькі складана ўмоўнаму шведскаму айцішніку пабудаваць уласны дом/кватэру?
— Мне складана меркаваць, за які час сферычны айцішнік у вакууме зможа набыць жыллё. Усё залежыць ад таго, як выглядаюць яго выдаткі ў сапраўдны момант, дзе ён жыве, у якім горадзе будзе працаваць, да чаго прызвычаіўся.
Калі ўявіць, што чалавек толькі што прыехаў у Швецыю на пазіцыю мідла, жыве адзін і ў яго няма абсалютна ніякага стартавага капіталу, думаю, гады за тры цалкам можна назапасіць на першы ўнёсак на еўрадвушку ў спальным раёне Стакгольма. Зараз першы ўнёсак — гэта 15% ад яе агульнага кошту (магчыма, хутка будзе 10%).
Мы жывём у прыгарадзе Стакгольма. У цэнтры мы не жылі ніколі, таму што адэкватных па цане і памеры варыянтаў арэнды жылля там істотна менш. А калі ўключаеш фільтр «можна з хатнімі жывёламі», то і паготаў.
Тут у цэлым даволі незвычайная для нас сістэма арэнды з кантрактамі «першай рукі» і субарэндай. У першым выпадку вы заключаеце дагавор наўпрост з уласнікам, у ролі якога часта выступаюць забудоўшчык або муніцыпалітэт, і арэнда каштуе адэкватных грошай. Часцей за ўсё такія кантракты атрымліваюць праз сістэму чаргі, у якой можна запроста прабыць з дзясятак гадоў, калі хочацца кантракт на жыллё ў добрым раёне ў цэнтры або каля яго. Субарэнда звычайна даражэй, плюс часцей за ўсё ўласнікі абмяжоўваюць магчымы тэрмін — у многіх выпадках арэндадаўцу трэба абгрунтаваць прычыну субарэнды і яе працягласць. Мы самі змянілі тры месцы жыхарства за два гады перад пераездам у сваё жыллё, і гэта ў цэлым яшчэ даволі нядрэнны паказчык.
Выбар свайго жылля ў асноўным вызначаўся суадносінамі жаданняў і фінансавых магчымасцяў. У выніку мы пасяліліся ў адносна новым раёне, у доме 2019 года, што для нас было перавагай — мы хацелі дом панавей з квадратам не за 10 000 еўра. Раён у цэлым окей, шмат крамаў і устаноў, недалёка ёсць невялікі парк і прыродны запаведнік, куды можна схадзіць пагуляць з сабакам.
Асноўны спосаб дабрацца да горада — хуткасны прыгарадны цягнік, ад нашай станцыі да цэнтра ехаць хвілін 20; да канца наступнага года абяцалі дабудаваць метро. З недахопаў — калі з цягнікамі што-небудзь здараецца, лагістыка моцна пакутуе. Апошнія некалькі гадоў нашу галіну цягнікоў рэканструявалі па месяцы кожнае лета, таму лагістыка пакутавала даволі часта.
Другі недахоп — бясконцая будоўля паблізу. Шум да нас не даносіцца, але вобраз раёна крыху пакутуе ад даўгабуда і кучы будаўнічых агароджаў.
Яшчэ адзін недахоп з нядаўняга — некалькі месяцаў таму ў раёне кагосьці падстрэлілі, а праз пару тыдняў каля пад’езда аднаго з дамоў узарвалі ручную гранату. Такое перыядычна здараецца ў розных раёнах і прыгарадах Стакгольма, таму не будзем валіць усё на раён. Але асадак, вядома, застаўся.
— А як вы праводзіце ў Швецыі вольны час? І як адпачываюць самі шведы?
— У мяне склалася ўражанне, што многія шведы любяць актыўны адпачынак, праводзіць час на прыродзе, хадзіць у паходы, катацца на роварах, байдарках і гэтак далей. Адзін час мы жылі на беразе возера, па якім зімой людзі каталіся на каньках, а дзеці на лёдзе гулялі ў хакей. Там жа можна было акунуцца ў палонцы, таксама даволі папулярны занятак. Летам мы таксама спрабуем выбірацца на прыроду, але вось зімовай тусоўкай пакуль не заразіліся.
Акрамя гэтага, папулярныя розныя віды спорту: футбол, баскетбол, футзал, тэніс, у тым ліку настольны, падэл, гольф, розныя фітнес-групы і гэтак далей. Я стараюся рэгулярна хадзіць у залу і басейн, жонка ходзіць на танцы.
З культурных мерапрыемстваў усё дастаткова стандартна: кіно, канцэрты, фестывалі. У парку забаў Gröna Lund ёсць класная ініцыятыва: плаціш нешта ў раёне 40 еўра за летні «абанемент» на выступленні розных артыстаў і груп, у тым ліку даволі вядомых замежных. Можна было паслухаць Korn, Disturbed, Deftones, The Offspring, ну або Dua Lipa, Sam Smith, Nelly Furtado, каму што больш падабаецца. У гэтым годзе, напрыклад, будзе вось гэты хлопец.
Часам ходзім на квізы, спартыўнае ЧДК (гульні арганізуе рускамоўная камьюніці), гуляем у настолкі з сябрамі або калегамі. Бываем у рэстаранах і барах, але нярэдка ладзім пасядзелкі ў гасцях або самі завём людзей у госці. Таму што часта піць у стакгольмскіх установах эканамічна немэтазгодна.
— У вас часта атрымліваецца падарожнічаць?
— Стараемся з’ездзіць у паўнавартасны адпачынак двойчы на год, звычайна вясной і восенню. Пакуль што ездзім выключна па Еўропе: усё яшчэ ёсць месцы і краіны, у якіх мы не бывалі. Даволі часта лятаем у Польшчу, дзе жывуць мой брат і шмат нашых сяброў. Ну і стараемся па магчымасці сінхранізавацца з сябрамі з Беларусі, калі яны куды-небудзь выязджаюць.
— А што б вы рэкамендавалі паглядзець у Швецыі людзям, якія там яшчэ не былі?
— Усё залежыць ад пераваг. Можна прыехаць у Стакгольм, пахадзіць па старым горадзе з вузкімі вуліцамі, пагуляць ля ратушы і ля оперы, схадзіць у музей карабля Васа (я там быў ужо раз пяць), Скансен (музей пад адкрытым небам), сплаваць на архіпелаг, пахадзіць па прыродных запаведніках.
Можна паехаць у Лапландыю пакатацца на сабачых запрэжках, пажыць у ледзяным гатэлі і лавіць паўночнае ззянне ў палярную ноч. Можна з’ездзіць у Даларна за традыцыйным шведскім вайбам або адправіцца на Готланд за сярэднявечнай атмасферай (асабліва падчас жнівеньскага фестывалю) і морам. Можна паехаць хайкаць на Höga kusten. Варыянтаў дастаткова.
— Якія ў вас планы на будучыню? Вы бачыце сябе ў Швецыі, напрыклад, праз 10 гадоў? Ці разглядаеце іншыя варыянты?
— Складана казаць пра падобныя планы, даволі шмат нявызначанасці для такога гарызонту планавання. Хацелася б для пачатку разабрацца з легалізацыяй і забяспечыць стабільнасць, перш чым думаць аб тым, што будзе далей.
— Вы б рэкамендавалі беларускім айцішнікам Швецыю як месца для магчымай рэлакацыі?
— Я б рэкамендаваў па магчымасці прыехаць і паглядзець на краіну вачыма абывацеля, а пераязджаць у тым выпадку, калі спадабаецца ідэя жыць менавіта ў Швецыі. Пакуль тут ёсць цікавы бонус у выглядзе хуткага пашпарта (пяць гадоў без мовы і экзаменаў), але ёсць верагоднасць, што ў гэтым годзе ён спыніць існаванне. Не рэкамендаваў бы пераезд у Швецыю людзям, якія не могуць жыць без сонца і добрага надвор’я: тут гэтыя рэсурсы ў дэфіцыце. З іншага боку, калі ў Швецыю прыходзіць лета — гэта чысты кайф.
Релоцировались? Теперь вы можете комментировать без верификации аккаунта.