«Калі пачнецца трэцяя сусветная, я ў правільным месцы». Праграміст на Балі гадуе сына ад інданэзійкі і жыве ў кайф
Андрэй В. жыве на Балі 5+ гадоў.
Андрэй В. жыве на Балі 5+ гадоў.
«Думаў, што праграмаванне — не маё. Але праца на заводзе прымусіла гэта перагледзець»
Сам я з Вілейкі, у ІT ужо 11 гадоў.
У мяне дыплом інжынера-механіка. Пасля БНТУ трапіў па размеркаванні на машынабудаўнічы завод — адно з самых моцных прамысловых прадпрыемстваў Беларусі. Там паглядзеў, што галоўны інжынер, які працуе 10 гадоў, атрымлівае $1500. Ды і ўвогуле настрой не вельмі вясёлы, у людзей ніякага энтузіязму ў гэтай сістэме. А зарплата маладога спецыяліста — $300, нават проста зняць кватэру не заўсёды атрымаецца.
Ва ўніверсітэце ў нас было праграмаванне, але я ніколі сур’ёзна ім не займаўся. Памятаю, неяк купіў вялікую кніжку па C#, пачаў чытаць, зразумеў, што ў 30% выпадкаў увогуле нічога не разумею, і вырашыў, што праграмаванне — не маё.
Але ўся гэтая сітуацыя на заводзе прымусіла перагледзець гэтае пытанне. Паспрабаваў яшчэ раз — пачаў з відэакурсаў.
Я знайшоў першую працу і вырашыў сысці з завода да заканчэння размеркавання. У першыя пяць гадоў часта мяняў працу, хутка вучыўся, і мае даходы раслі. Потым пажыў 7-8 месяцаў у В’етнаме, працуючы аддалена, — вярнуўся адтуль ужо нармальным праграмістам і выплаціў доўг за размеркаванне з адной зарплаты (палову да таго часу з’ела інфляцыя).
«Нават чалавек, жанаты на інданезійцы, абмежаваны ў выбары працы»
У пачатку 2020 года я жыў і працаваў у Берліне. Падчас адной з паездак у Беларусь сустрэў сябра-праграміста з майго роднага горада Вілейкі, расказаў яму, што сумую па Азіі і цёплым клімаце. І ён прапанаваў пераехаць на Балі. Сваю працу туды я прывёз з сабой — і працаваў на ёй яшчэ пару гадоў.
У выніку Балі стаў месцам, дзе я жыву ўжо каля пяці гадоў.
Зараз у Інданезіі ёсць візы для лічбавых вандроўнікаў, але ў дакавідны перыяд іх не было. У мяне была віза па прыбыцці [турыстычная віза — выдаецца на 30 дзён, можна падоўжыць адзін раз яшчэ на 30 дзён]. Потым падчас пандэміі былі сацыяльныя візы [выдаюцца на 60 дзён з магчымасцю платнага падаўжэння яшчэ на 120 дзён]. Для візарана прыходзілася некалькі разоў вылятаць у Тайланд і Малайзію.
А потым я ажаніўся на інданезійскай дзяўчыне, і цяпер у мяне Spouse Visa — віза мужа.
Увогуле з легалізацыяй тут усё складана. Урад зрабіў нейкія рухі, у 2026 годзе таксама абяцаюць паляпшэнні. Але пакуль нават чалавек у шлюбе з інданезійкай ці інданезійцам не можа выбіраць працу свабодна. Пасля двух гадоў у шлюбе — выбар прафесій больш, але прынцыповых пераваг усё роўна няма. Яшчэ праз пяць гадоў можна падацца на грамадзянства.
Зараз хочуць увесці новыя правілы, калі замежніку з дзіцем ад мясцовага мужа/жонкі могуць даць грамадзянства хутчэй. Але тады табе абавязкова трэба будзе адмовіцца ад другога грамадзянства. Што выглядае для мяне як не вельмі салідная прапанова.
«Замежнікаў успрымаюць як спецыялістаў з больш высокім узроўнем экспертызы»
Да нядаўняга часу ў мяне было два асноўныя праекты. Асноўны — еўрапейская кампанія з фізічнай прысутнасцю на Балі: яна арандуе офісныя прасторы ў каворкінгу. Там працуюць як мясцовыя спецыялісты, так і замежнікі.
Кампанія займаецца распрацоўкай AI-рашэнняў, у тым ліку трэйдынгавых — стварае AI-агентаў для фінансавых рынкаў. З заснавальнікам мы пазнаёміліся на адным з прафесійных мерапрыемстваў, ён зрабіў прапанову, і ўмовы падаліся мне цікавымі. Увесь працэс працаўладкавання абмежаваўся гэтымі зносінамі і падпісаннем кантракта.
Другі праект — аддаленая праца з амерыканскім прадпрымальнікам у сферы нерухомасці. Я займаюся аўтаматызацыяй бізнес-працэсаў, CRM-сістэмай і ўнутранымі інструментамі для кіравання арэндай апартаментаў і камандай менеджараў.
З-за высокага ўзроўню адказнасці на гэтых працах мне часта даводзіцца працаваць больш за стандартныя восем гадзін у дзень. Затое графік гнуткі: пры неабходнасці магу ўзяць паўзу і аднавіцца.
На асноўнай працы часта працаваў па начах — проста ўначы ў мяне найлепшая прадуктыўнасць. Працадавец гэта прыняў, і часам я сыходзіў з працы недзе ў 5 раніцы.
Узровень зарплат у Інданезіі для мясцовых ІT-спецыялістаў у цэлым невысокі, а ўзровень падрыхтоўкі часта саступае міжнародным стандартам. Таму ў буйных кампаніях і на міжнародных праектах у замежнікаў, як правіла, больш кар’ерных перспектыў. У такіх выпадках замежнікаў успрымаюць як спецыялістаў з больш высокім узроўнем экспертызы.
«Нават з улікам выдаткаў на дзіця можна камфортна жыць прыкладна на $1500»
Мой даход па асноўным праекце складаў каля $5 000 у месяц на рукі, частковая занятасць на другім праекце — $1 500–2 000. З асноўнай працы я сышоў месяц таму. Зараз у планах заняцца чымсьці сваім. Хачу адпачыць ад праграмавання і завесці канал, паспрабаваць сябе ў ролі кантэнт-крэатара.
Кошты ў Інданезіі ў цэлым нізкія, але моцна залежаць ад рэгіёна. Я жыву на Балі, і тут жыллё прыкметна даражэй, чым у іншых частках краіны. Прасторную і добраўпарадкаваную студыю я здымаю прыкладна за $350 у месяц.
У Інданезію я пераехаў адзін, ужо тут у мяне з’явілася дзіця, зараз яму 3,5 гады. З яго мамай пазнаёміўся на Балі, сама яна лоер з Джакарты. Яе сям’я з мясцовай арыстакратыі, прэзідэнт Інданезіі ў мінулым быў правай рукой яе дзядулі.
Зараз мы з маці дзіцяці жывём паасобку, у пяці хвілінах адзін ад аднаго, працягваем сумесна выхоўваць сына. Два-тры дні ў тыдзень ён праводзіць у мяне, рэгулярна дапамагаю фінансава і ўдзельнічаю ў ключавых выдатках.
У сярэднім мой штомесячны бюджэт пры камфортным ладзе жыцця каля $2 000–2 500. Пры гэтым асноўныя артыкулы выдаткаў выглядаюць так:
- Жыллё — $350 у месяц;
- Выдаткі на дзіця — $400 (дзіцячы сад, нянька, паўсядзённыя выдаткі);
- Харчаванне — $200, калі гатаваць дома, і да $350, калі рэгулярна харчавацца ў кафэ і рэстаранах;
- Забавы, пакупкі і асабістыя выдаткі — да $500 у месяц.
Пры больш эканомным ладзе жыцця, нават з улікам выдаткаў на дзіця, можна камфортна жыць прыкладна на $1 500 у месяц. Інданезія зручная тым, што тут можна лёгка пераключацца паміж рознымі ладамі жыцця — ад больш раскошнага да простага і эканомнага, без сур’ёзнай страты якасці жыцця.
Мае фінансавыя звычкі змяняліся хутчэй з-за змены жыццёвых этапаў, чым з-за змены краіны. У першыя гады пасля пераезду я амаль не абмяжоўваў сябе ў выдатках. З часам прыярытэты змяніліся, з’явілася дадатковая адказнасць, і зараз я жыву больш усвядомлена, надаючы больш увагі назапашванням.
Я не магу назваць дакладныя лічбы па падатках, бо напрамую з інданезійскай падатковай сістэмай практычна не узаемадзейнічаю. Мой асноўны даход аформлены праз еўрапейскую кампанію, і падаткаабкладанне, верагодна, адбываецца ў краіне рэгістрацыі працадаўца. Наколькі я ведаю, у такіх выпадках двайнога падаткаабкладання няма, але канкрэтныя дэталі залежаць ад рэзідэнцкага статусу і краіны, з якой паступаюць даходы.
Да сыходу з асноўнай працы мне ўдавалася адкладваць каля $3000 даляраў на месяц, зараз я жыву ў нуль і пакуль не адкладваю. Для зберажэнняў выкарыстоўваю дыверсіфікаваны падыход:
- частку зберажэнняў захоўваю ў даларах;
- частку — у інданезійскіх рупіях;
- асноўную долю (60-70%) — у крыптавалютах. У асноўным гэта Bitcoin, Ethereum і Solana.
Нейкі час частка маіх даходаў прыходзіла ў крыптавалюце. Значная частка маіх актываў — у біткоіне.
З маім узроўнем даходу набыццё жылля ў Інданезіі магчыма, хаця рынак за апошнія гады прыкметна падаражэў, асабліва на Балі. Быў перыяд, калі я амаль наважыўся на куплю зямлі і будаўніцтва дома, але гэтыя планы давялося адкласці.
У цэлым пры бюджэце парадку $150 тысяч можна пабудаваць якасны дом ці вілу на дзве-тры спальні ў не вельмі папулярных сярод турыстаў раёнах. Але Балі — востраў невялікі [плошча Балі, 5600 км², прыкладна адпавядае агульнай плошчы Мінскага, Лагойскага і Смалявіцкага раёнаў]. Таму нават такія месцы знаходзяцца ў 30–60 хвілінах язды ад развітых раёнаў.
Тры светы Інданезіі
У цэлым уся Інданезія — гэта як бы тры светы. Ёсць велізарная Джакарта (больш за 40 млн чалавек, зараз гэта самы вялікі горад свету па насельніцтву), ёсць уся астатняя Інданезія — і ёсць Балі.
Я жыву на Балі, бо гэта самы камфортны рэгіён Інданезіі для замежніка. Такім яго робяць інфраструктура, клімат і міжнароднае камьюніці. Тут цікавае культурнае асяроддзе, прыгожая прырода і людзі з усяго свету.
Індуісцкі Балі прыкметна адрозніваецца ад астатняй Інданезіі, пераважна мусульманскай краіны. Напрыклад, на іншых астравах распаўсюджана такая мера пакарання, як удары палкамі, часта ў навінах прабягае — недзе жанчын пабілі.
Злачыннасць на Балі, вядома, ёсць, але нешта сур’ёзнае тут здараецца рэдка. У цэлым я сябе адчуваю тут спакойна. Мясцовыя жыхары амаль ніколі не б’юцца, яны не альфа-самцы.
І калі раптам зараз пачнецца Трэцяя сусветная вайна, я знаходжуся якраз у тым месцы, дзе хацеў бы ў гэты час апынуцца.
Зараз жыву ва Ўбудзе — пераехаў, каб быць бліжэй да майго дзіцяці і яго мамы. Убуд добра падыходзіць для жыцця ў сезон дажджоў, горад пад восеньскі настрой, калі няма жадання выходзіць з хаты. І яшчэ тут вельмі цікавае духоўнае камьюніці.
Раней на Балі было не вельмі добра з крамамі, але ў апошнія гады набудавалі шмат вялікіх супермаркетаў. У мяне тры супермаркеты ў 5 хвілінах язды. У першы час сапраўды не хапала нейкіх прадуктаў накшталт тварагу. Паступова я да гэтага прывык. З’явілася шмат устаноў з рускай кухняй, дзе можна паесці звыклай ежы.
На Балі ёсць пара сяброў-беларусаў — таксама з Вілейкі. Але ў асноўным тут я кантактую з інданезійцамі і замежнікамі. Пасля пачатку вайны хлынула вельмі шмат людзей з Расіі і Украіны. Асабліва рускіх. Іх тут і раней было шмат, але яны былі даволі адэкватныя. Другая хваля ўжо значна горш.
Падарожнічаю па Інданезіі рэгулярна — гэта вельмі вялікая і цікавая краіна, тут больш за 17 тысяч астравоў. У мяне быў двухмесячны байк-трып па Яве (купіў новую «Хонду» за $2000), бываў у сталічнай Джакарце, наведваў і мегаполісы, і невялікія вёскі. Хапае сельскіх куткоў з амаль не кранутай прыродай. Яшчэ бываў на Нуса-Пенідзе, Ламбоку і іншых інданезійскіх астравах побач з Балі. Зрэшты, нават праз пяць гадоў жыцця на Балі тут застаецца мноства цікавых месцаў, якія яшчэ не бачыў, — і пляжы, і вадаспады, і джунглі, і вулканы.
Ёсць добрыя галоўныя дарогі — але калі ты выбіраешся ўглыб, у вёску, там усё не вельмі добра. Бывае нават зусім дрэнна. З-за гэтага даволі лёгка можна трапіць у bike accident. За пяць гадоў я ўжо, здаецца, пабываў у чатырох падобных аварыях.
Медыцына
У першыя некалькі гадоў жыцця на Балі ў мяне не было мясцовай медыцынскай страхоўкі. Потым усё наладзілася: мама майго дзіцяці шмат каго ведае, і частка яе сям'і працуе ў медыцыне. Зрэшты, за пяць гадоў у шпіталь я схадзіў, напэўна, разы тры. Можа, мне пакуль шанцуе.
Без страхоўкі якая-небудзь кансультацыя будзе каштаваць $10. А далей усё залежыць ад працэдуры. Напрыклад, рэнтген ужо $30-40, аналіз крыві $10-20. Дзесьці да $100 усё несур’ёзнае можна разруліць.
«Сын яшчэ не задаецца пытаннямі нацыянальнай прыналежнасці, але ўжо еў дранікі»
З мамай майго дзіцяці мы былі суседзямі, потым яна ў мяне закахалася, сталі жыць разам. Праз нейкі час я зразумеў, што гэта не маё, і мы разышліся. А праз тыдні тры яна сказала, што ў яе будзе дзіця ад мяне, і яна ў любым разе будзе яго пакідаць. Ну, а што я магу зрабіць? Мы ажаніліся, пажылі пару гадоў разам, а потым раз’ехаліся. Зараз мы проста сябры — і бацькі. Яна не асабліва рэлігійная жанчына, жыве ў сучасным свеце.
У мясцовых паважаных, арыстакратычных сем’ях нянькі павінны быць абавязкова. Наша нянька жыве з намі фултайм, плацім каля $300. Зараз аддалі дзіця яшчэ і ў садок — тут такія экалагічныя healthy-сады, з дзецьмі пастаянна на прыроду ходзяць.
З ранняга дзяцінства мой сын размаўляе на англійскай і інданезійскай. Хачу яго неяк звазіць у Беларусь да маіх бацькоў на паўгода, каб ён там па-руску пачаў размаўляць. Ён яшчэ не задаецца пытаннямі аб сваёй нацыянальнай прыналежнасці, мысліць іншымі катэгорыямі: вось кот памёр — і ён сядзіць сумны. Але думаю, у гасцях у бабулі і дзядулі для яго адкрыецца і гэты бок рэальнасці. Дарэчы, дранікі ён ужо спрабаваў — на Балі ёсць пара беларускіх рэстаранаў.
Цікава, што я ўжо даволі даўно адчуваў сябе хутчэй грамадзянінам свету. Але ў апошні час стаў уважлівей ставіцца да беларускай культуры, а сябе стаў адчуваць беларусам. Бо тут я сустрэў вельмі шмат людзей з самых розных этнічных, рэлігійных, сацыяльных груп. І зразумеў, што беларусаў я вельмі люблю і паважаю. Неяк так атрымліваецца, што гэтае месца, Беларусь, выхоўвае вельмі добрых людзей. Нават у такіх умовах. Як быццам чым горшыя ўмовы, тым лепш атрымліваюцца людзі.
«Мясцовыя падзяляюць замежнікаў на тых, хто даўно жыве на Балі, і турыстаў»
Інданезійцы ў цэлым больш адкрытыя, чым еўрапейцы, вельмі таварыскія, заўсёды рады дапамагчы. Заўважыў, што мясцовыя падзяляюць замежнікаў на тых, хто даўно жыве на Балі, і турыстаў. Да турыстаў крыху пагардлівае стаўленне: прыехалі, з’ехалі, бухаюць, нічога не робяць. А вось у таго, хто тут жыве, заўсёды ёсць мясцовыя сябры — для іх ён замежнік, але «свой» замежнік.
Англійскую на базавым узроўні ведаюць, напэўна, амаль усе, 90% жыхароў Балі. Увогуле ў Інданезіі 270 моў, і моўная сітуацыя вельмі моцна вагаецца ад рэгіёна да рэгіёна. У некаторых месцах не ўсе ведаюць асноўную для гэтай краіны інданезійскую мову.
Асабіста я ведаю 100+ слоў на інданезійскай, але ўсе зносіны ў мяне на англійскай, часам нават магу забывацца на некаторыя рускія словы.
У цэлым мясцовая культура такая, высокадухоўная. Бог тут — гэта не пустое месца. На Балі вельмі развіты інстытут сям'і, шмат дзяцей. Яшчэ тут шмат спецыфічных рытуалаў, якім не перастаеш здзіўляцца. Кожны дзень яны прыносяць нейкія паднашэнні багам. А Новы год у іх — гэта час, калі на востраў прыходзяць дэманы. Таму трэба выключыць святло і ўвесь дзень правесці ў цішыні, каб дэманы падумалі, быццам тут нікога няма. Потым жыццё на востраў вяртаецца.
«За новай жонкай паехаў бы ў Японію»
Калі вы айцішнік і хочаце жыць і працаваць на Балі, я б раіў знайсці аддаленую працу. Мясцовы рынак працы вельмі танны і насычаны.
Але наогул, паводле маіх назіранняў, калі ты едзеш у невядомасць і наогул не гатовы да таго, што сустрэнеш, пачынае працаваць рэжым выжывання, у якім ты найбольш эфектыўны і заўсёды можаш што-небудзь прыдумаць.
А першае, што трэба зрабіць пасля прыезду — гэта сацыялізавацца. Проста знаёмішся з людзьмі і заводзіш сяброў. Працуеш, а паміж працай тусуешся і адкрываеш для сябе востраў.
На Балі ёсць і недахопы, да якіх трэба быць гатовым. Культура бізнесу, узровень адукацыі ніжэй, чым вы прывыклі. Цяжка знайсці спецыялістаў, якія могуць штосьці сапраўды добра і ў патрэбны тэрмін зрабіць — не толькі ў ІТ.
І яшчэ Балі не вельмі добры для сем’яў. Я ведаю шмат пар, якія прыязджалі сюды, у тым ліку з дзецьмі, і расставаліся. Гэты востраў як бы разбурае сем'і. І гэта пры тым, што мясцовыя жыхары на Балі, наадварот, вельмі клапоцяцца пра свае сем'і і пра дзяцей.
Люблю Інданезію, бачу ў ёй патэнцыял, разглядаю яе ўжо як свой дом. Балі цалкам апраўдаў мае чаканні. І калі б я прама зараз з Берліна ці з Мінска прымаў рашэнне аб пераездзе сюды — вядома, пераехаў бы.
Але перада мной заўсёды пытанне: а можа, недзе яшчэ лепш?
Напрыклад, прываблівае Японія і Кітай. Дарэчы, так — за новай жонкай я б паехаў у Японію ці ў Кітай. Вядома, Японія — дарагая краіна. Але калі мне не хапае грошай для рэалізацыі маіх планаў, значыць, трэба штосьці рабіць са сваім заробкам.
«Сядзеў і думаў: я — гэта мае грошы? Не. Я інжынер? Ужо таксама не». Гісторыя чалавека, які падарожнічае 10 гадоў (і яшчэ 2 кейсы пра лічбавы дэтокс)
«Сядзеў і думаў: я — гэта мае грошы? Не. Я інжынер? Ужо таксама не». Гісторыя чалавека, які падарожнічае 10 гадоў (і яшчэ 2 кейсы пра лічбавы дэтокс)
Масква — Вільня — Барселона — Новая Зеландыя. Як QA знайшоў сябе на краі свету
Масква — Вільня — Барселона — Новая Зеландыя. Як QA знайшоў сябе на краі свету
«Нават у Швейцарыі танней, чым у нас». Глядзім на самую багатую дзяржаву ЕС вачыма праграміста з Віцебска
«Нават у Швейцарыі танней, чым у нас». Глядзім на самую багатую дзяржаву ЕС вачыма праграміста з Віцебска
Рэлацыраваліся? Цяпер вы можаце каментаваць без верыфікацыі акаўнта.
Сказочное Бали. Когда молодая была мечтала об этом
Интересно, чем вторая волна понаехов заметно хуже?
а так прикольный чил. Байк, мама моего ребенка, путешествия по Индонезии..
Бали кажется раем только для тех, кто сам родом из Вилейки или имеет желание поездить по экзотикам и поосеменять местных леди.
В остальном это сказочная дыра, куда есть смысл ехать только в отпуск, но не более того.
Все мы родом из "вилейки". В столицу понаехали
Не надо за всех. "Вилейка" - это майндсет в голове, а не точка на карте. И по мыслям в статье это прекрасно видно
у нас в школе было 2 сильных математика - я и трудовик)
это ж придется отказаться от надежной гарантированной государством пенсии в белорусьбанке, от бесплатной медицины, дешевой коммуналки и самого лучшего образования. Кто ж на такое добровольно пойдет?
мои родители на пенсию не жалуются.
так и в белоруссии так можно. За 1 базовую покупаешь домик в деревне, удобства на улице, дрова через дорогу растут. Расходы на жизнь как у таракана. Все для вас президент сделал, обо всем позаботился.
Боты разучились писать одними сообщениями?
Или разучились читать длинные тексты и по мере прочтения надо комментить?
"За пять лет я уже, кажется, побывал в четырёх подобных авариях. "
"В первые несколько лет жизни на Бали у меня не было местной медицинской страховки"
"без серьёзной потери качества жизни"
Эээ... Езьдзіць па убітым дарогам без правіл кожны раз рызыкуючы жыцьцём, ня мець страхоўкі і разважаць пра якасьць жыцьця? Сур'ёзна? Мала каму спадабаецца пражыць жыцьё на мапедзе, нават пад пальмамі
Если автору хорошо, то поздравляю его. Но дружить я бы с ним не хотел
"Наше дело не рожать. Сунул, вынул и бежать!"
Если начнётся третья мировая, то я не уверен, что лучше: погибнуть в боевом столкновении от пули/осколка, или погибнуть от ножа гопника, который хочет и может реализовать свои фантазии, чтобы отобрать еду у "понаехавшего". Так себе план спрятаться от реальности. Бали сам себя не прокормит, поэтому гопник в гости придёт очень быстро.
Карыстальнік адрэдагаваў каментарый 7 лютага 2026, 02:58
Одна фраза "за новой женой я поехал бы в Японию" уже о многом говорит...) А за новыми детьми куда бы вы поехали?)