«Парог уваходу ў эліту стане нерэальна высокім». Павел Вейнік пра тое, як AI зменіць кар'ерны трэк
Выглядае на тое, што ШІ змяняе не толькі ўсё, але і кар’ерны трэк айцішніка. З аднаго боку, ён перагароджвае дарогу ў ІТ джунам. З іншага, ставіць пад сумнеў каштоўнасць мідлоў і сеньёраў: ад іх хочуць усё больш — проста таму, што ёсць ШІ-інструменты. Як тут намацаць кар’ерную перспектыву ці хаця б не сысці з дыстанцыі? Гаворым з Паўлам Вейнікам — архітэктарам-фаўндарам у Hard&Soft Skills, распрацоўшчыкам адукацыйных курсаў для дасведчаных ІТ-інжынераў.
Выглядае на тое, што ШІ змяняе не толькі ўсё, але і кар’ерны трэк айцішніка. З аднаго боку, ён перагароджвае дарогу ў ІТ джунам. З іншага, ставіць пад сумнеў каштоўнасць мідлоў і сеньёраў: ад іх хочуць усё больш — проста таму, што ёсць ШІ-інструменты. Як тут намацаць кар’ерную перспектыву ці хаця б не сысці з дыстанцыі? Гаворым з Паўлам Вейнікам — архітэктарам-фаўндарам у Hard&Soft Skills, распрацоўшчыкам адукацыйных курсаў для дасведчаных ІТ-інжынераў.
«ІТ робіцца звычайнай галіной, дзе лічаць грошы»
Два гады таму кар’ерны шлях айцішніка здаваўся няпростым, але зразумелым. Здаецца, з тых часоў кантэкст змяніўся?
Ну так. Усе хвалююцца і спрабуюць зразумець, што будзе. Пра ШІ шмат розных прагнозаў, яны пастаянна мяняюцца, і сітуацыя развіваецца вельмі-вельмі хутка. Anthropic зрабіў заяву, што да канца 2026 года ШІ зможа сам пісаць складаныя сістэмы, і мы ўжо дастаткова прывыклі да цудаў, каб дапускаць гэтую верагоднасць.
Гэтая сітуацыя разгортваецца на фоне агульнасусветнай рэцэсіі: грошы перасталі быць бясплатнымі, шалёныя венчурныя інвестыцыі засталіся хіба што ў ШІ, бурбалка ІТ-індустрыі, якая надзімалася з другой паловы 90-х, паступова здзімаецца. Проста такое цыклічнае развіццё сусветнай эканомікі.
Пры гэтым, згодна з даследаваннямі, толькі 1% супрацоўнікаў скарачаюць з-за ШІ, а астатніх — з-за аптымізацыі. Я таксама чую, што скарачэнні звычайна адбываюцца не таму, што ШІ некага замяніў, а таму што прыйшоў новы chief officer і палічыў грошы.
ІТ ператвараецца ў звычайную галіну, дзе лічаць грошы. Калісьці ІТ-бум у Беларусі адбыўся дзякуючы розніцы аплаты працы беларуса і еўрапейца/амерыканца. Цяпер гэтая розніца згладжваецца, і заклік «усім трэба ўвайсці ў айці» больш не актуальны.
Як у гэтай сітуацыі развівацца айцішнікам? Наколькі актуальныя твае тэзісы двухгадовай даўніны пра два трэкі кар’еры сеньёра — тэхнічны і менеджарскі?
Прынцыпова падзел роляў у ІТ не мяняецца. Выбар на развілцы «тэхнар ці менеджар» вызначаецца хутчэй схільнасцямі чалавека, чым якімісьці знешнімі абставінамі. Інтравертыўны інжынер з шызоіднай акцэнтуацыяй (не блытаць з шызафрэніяй!) выбірае тэхнічны шлях, проста таму што яму падабаецца тэхніка. Менеджменту аддадуць перавагу экстраверты. Пры гэтым тэхнар можа ператварыцца ў менеджара, а менеджар у тэхнара наўрад ці.
ШІ мяняе гэтыя ролі, але не вельмі моцна. Так, калі інжынер асвойвае свой напрамак, у яго вырастае колькасць камунікацый — не менеджарскіх, а такіх, як у архітэктара. Яму даводзіцца часцей зносіцца наконт задач, рэлізаў і г. д. ШІ дазваляе вырашаць нескладаныя камунікацыйныя задачы хутчэй. Калі працэсы ў кампаніі добра выбудаваны, то камунікацыйная нагрузка будзе адчувацца менш. Калі працэсы не выбудаваны, павелічэнне ліку камунікацый можа прывесці да хаосу.
То бок ШІ — гэта інструмент, які дапамагае ў працы спецыялісту, а не дае яму нейкае прынцыповае развіццё. Але тыя айцішнікі, хто працуе без ШІ, будуць заменены тымі, хто ім карыстаецца. Таму што цяпер і менеджару, і інжынеру недастаткова проста нармальна рабіць свае задачы. Яму трэба выкарыстоўваць ШІ, каб маштабаваць і сябе, і свае задачы. Калі захоўваецца падыход «я ўсё раблю сваімі рукамі», то могуць быць праблемы.
«Недаінжынер з ШІ — не варыянт кар’еры»
Хіба ШІ не адкрывае магчымасці яшчэ для аднаго трэку — таго, што называюць Solopreneurship?
Так, інжынер, у якога ёсць добрая тэхнічная база, разуменне ШІ і нейкія прадпрымальніцкія амбіцыі, можа аўтаматызаваць вялікую колькасць задач, якія раней рабіла цэлая каманда. Гэта Solopreneurship, якое з’яўляецца камбінацыяй менеджарскіх, прадпрымальніцкіх і інжынерных скілоў. Цяпер гэта рабіць прасцей, чым раней. Калі ты добры інжынер, канечне. Але ўсё ж гэты трэк пакуль больш пра хайп, чым пра рэальнасць.
Ты кажаш, інжынер з ШІ выжыве, інжынер без ШІ хутчэй за ўсё не. Ёсць жа і іншы кар’ерны трэнд — «недаінжынеры», якіх ШІ зрабіў на нейкім этапе прадуктыўнымі?
Ну не. Калі размова ідзе пра простыя рэчы, мы можам узяць умоўную Lovable і зрабіць нешта, што будзе неяк працаваць. Але калі ў чалавека няма бэкграўнду ў размеркаваных сістэмах і разумення архітэктуры, а ёсць толькі ўменне стварыць форму, таблічку, простую інтэграцыю, ён не зможа канкураваць з інжынерам. ШІ не дапаможа яму кіраваць складанымі рэчамі, розніца тут прынцыповая. То бок «недаінжынер з ШІ» — гэта не варыянт кар’еры.
«Computer science абсалютна неабходны»
ШІ нібыта дэвальвуюць акадэмічную базу і тэхнічныя веды. Эйчары ў асноўным кажуць пра камунікацыю, уменне бачыць карысць для бізнесу, карыстацца ШІ-інструментамі. Але хіба без фундаментальных рэчаў можна стаць сеньёрам?
Я не назіраю дэвальвацыі тэхнічнай базы. Наадварот, бачу, што гэтая планка падымаецца, фундаментальныя веды робяцца яшчэ важнейшымі. Раней сеньёр мог добра пісаць на Java, выкарыстоўваць Spring і іншыя фрэймворкі — цяпер гэтага мала, каб быць сеньёрам. Напісаць код зможа і ШІ, а інжынер павінен яму казаць, які менавіта код пісаць і для чаго. Для гэтага інжынер сваім мозгам уяўляе логіку развіцця праекта і тыя складанасці, якія трэба ўлічыць. Часта гэта такія «дробязі», якія лёгка губляюцца дзякуючы феномену Lost in the Middle і іншым недахопам вялікіх моўных мадэляў.
Той, хто не разумее, як ствараецца і развіваецца софтверны праект, сутыкнецца з велізарнымі праблемамі, якія яго проста пахаваюць. Інжынер жа з глыбокімі ведамі і шырокім кругаглядам зможа пісьменна накіроўваць ШІ, прычым на любой мове.
Computer science застаецца абсалютна неабходнай вобласцю ведаў. А вось навык напісання коду сапраўды моцна дэвальвуецца. Цяпер для гэтага не трэба праходзіць 9-месячныя курсы — можна зрабіць пару запытаў у ШІ і атрымаць код. Але каб гэты код склаўся ў вялікую працуючую сістэму, трэба нешта большае, чым проста пісаць код.
«Джунам зараз амаль немагчыма ўвайсці ў ІТ»
Да гэтага часу можна было ўвайсці ў айці з напісання коду і далей авалодваць сістэмнымі ведамі. Зараз гэты трэк пад пагрозай: ніхто не хоча джуноў — з-за крызісу і ШІ. Тым больш што на тыя ж грошы можна ўзяць мідла. Адкуль возьмуцца мідлы і сеньёры праз n гадоў, калі зараз галіна не набірае джуніараў?
Так, сеньёры могуць пачаць выміраць праз нейкі час, адсюль узнікаюць спецыфічныя рызыкі. Зараз усе кінуліся кадаваць свае сістэмы, і не выключана, што застанецца старая гвардыя, якая толькі і зможа іх падтрымліваць. Тая баявая эліта, якая яшчэ олдскульная, але ўжо і промпты ўмее пісаць.
Думаю, што інжынераў будзе патрэбна нямнога, усе яны будуць дасведчаныя і змогуць падтрымліваць вялікія сістэмы ўмоўна ў адну асобу. Ну ці ў тры асобы.
Пры гэтым парог уваходу ў гэтую эліту стане нерэальна высокім. Гэта як стаць юрыстам у амерыканскіх фільмах: спачатку ты 2-3 гады інтэрн без аплаты, і толькі потым табе пачынаюць нешта давяраць. Але гэта толькі мая фантазія, даваць прагнозы я не бяруся — незразумела, як зменіцца галіна, эканоміка і наогул свет.
Джунам зараз амаль немагчыма ўвайсці ў ІТ, гэты час сышоў. Пакуль галіна не ўсталюецца, совацца ў яе вялікага сэнсу няма. Каб джун прыносіў мінімальную карысць, яму трэба валодаць кругаглядам і разуменнем Computer Science.
Выпускнік ВНУ гэтым не валодае?
Не. Толькі па асобных спецыяльнасцях, і то калі былі правільныя выкладчыкі. Computer Science ж не вечная матэматыка, гэта пастаянна і вельмі хутка зменлівая навука, за якой ВНУ як бюракратычнай структуры вельмі складана ўгнацца.
Але калі адукацыя ў вну не вельмі дапаможа ўвайсці ў ІТ, то што тады? Не ІТ-курсы ж?
Варта задумацца, ці трэба наогул заходзіць у ІТ. Чым ІТ у бліжэйшыя дзесяць гадоў будзе лепш, чым прафесія зваршчыка? Ну, напэўна, толькі тым, што гэта праца ў памяшканні.
Нейкага сістэмнага адказу ў мяне няма. Зараз індустрыя ідзе наперад настолькі хуткімі тэмпамі, што нават бывалыя хлопцы злёгку ў шоку.
Але калі ты зразумеў, што хочаш у ІТ не з-за доўгага рубля (яго ўжо не будзе), а таму што душа ляжыць, то трэба з дапамогай дасведчаных айцішнікаў распрацаваць сабе праграму навучання.
На мой погляд, галоўнае — гэта сістэматызацыя ўласнага мыслення, мета-навык, які будзе дапамагаць ва ўсім. Такую праграму можна скласці з кніг па сістэмным мысленні і нейкіх курсаў. Так, гэта складана і без нейкай падтрымкі звонку для маладога чалавека практычна нерэальна.
Таму скажу шчыра: я не ведаю, што зараз рабіць джунам.
Айцішнікам не падабаецца, калі працадаўцы прымушаюць іх карыстацца ШІ. Маўляў, пакутуе і код, і камунікацыя, пры гэтым метрыкі растуць у разы, а з імі і стрэс. Увогуле, з’яўляецца дылема: якасць і ўсвядомленасць ці ШІ і хуткасць.
ШІ парушае статус-кво супрацоўнікаў, у гэтай сітуацыі — само сабой — людзі будуць скардзіцца. Хтосьці на тое, што яго прымушаюць выкарыстоўваць ШІ, хтосьці — што яму забараняюць. Такія скаргі — рэакцыя на трывогу, нармальны «сабатаж».
Мы не хочам мяняцца, асвойваць нешта новае і незразумелае. Гэта наш эмацыйны адказ. Калі ж па сутнасці, то калі ў кампаніі ёсць выразныя працэсы, дастаткова зразумелы flow працы, то яго можна аўтаматызаваць. Калі ёсць нейкая платформа аўтаматызацыі, нават найпрасцейшая, на яе можна накласці ШІ, які дапаможа сістэмна вырашаць задачы. Толькі пры такой умове ШІ будзе карысны і бізнесу, і супрацоўнікам.
Але для гэтага павінны быць якасна выбудаваны працэсы кіравання. Калі гэтага няма, а арганізацыя кажа супрацоўнікам «усё, цяпер вы выкарыстоўваеце ШІ», тыя будуць у шоку. Навошта нам гэты ШІ, ён вечна памыляецца, дзе яму верыць, дзе не, як правяраць? У гэтым выпадку ШІ, канечне, не прынясе карысці.
Наладзіць працэсы складана. У пачатку 2025 года было даследаванне, у якім гаварылася, што вялікія карпарацыі шмат інвеставалі ў сістэмную інтэграцыю ШІ ў працэсы. У канцы года высветлілася, што толькі 10% кампаній удалося гэта зрабіць. А ўсім астатнім — не.
То бок усвядомленасць — гэта хутчэй пра выразныя працэсы кіравання. Тады яна не будзе супрацьпастаўляцца якасці.
«Сам па сабе ШІ не дае прафесійнага росту»
Давай тады рэзюмуем, ці дакладна ШІ дае прафесійны рост і як яго не блытаць з гонкай за KPI?
Чым больш творчы супрацоўнік і чым больш інтэлектуальная ягоная праца, тым горш для яго працуюць KPI. Творчыя супрацоўнікі ўзломваюць KPI на раз-два. Яны могуць дасягаць метрык, па сутнасці, не выконваючы тыя мэты, дзеля якіх гэтыя метрыкі створаны. Класічны прыклад — KPI па колькасці радкоў.
І мне не падабаецца слова «рост». Штучны інтэлект сам па сабе росту даць не здольны, прафесійны рост здольны даць сабе толькі сам чалавек. Якія інструменты ён для гэтага выкарыстоўвае — іншага чалавека, ШІ, кнігу ці нешта іншае — пытанне дзясятае.
У гэтым кантэксце мне падабаецца слова «выніковасць», «прадуктыўнасць». Яна, безумоўна, можа вырасці.
Тады што ты разумееш пад прафесійным ростам?
Для інжынера гэта разуменне размеркаванай сістэмы — усяго таго, што называецца Computer Science. Здольнасць змяшчаць сабе ў галаве сістэмы большага памеру з улікам большай колькасці дэталяў.
І вось тут ШІ-інструменты ніяк не дапамогуць — толькі старыя дзядоўскія спосабы.
Не дапамогуць. Ты або разумееш сістэму і выбудоўваеш яе, або не выбудоўваеш сістэму, і тады ў цябе атрымліваецца куча мала, якая распаўзаецца пад уласнай вагой.
Ці можам мы тады казаць, што да двух вектараў развіцця ІТ-інжынера — тэхнічнага і кіраўнічага — ШІ проста дадае акцэнт росту прадуктыўнасці, але не прафесіяналізм?
Хм. Здаецца, ШІ тут блытае карты і прымушае нанова шукаць правільныя фармулёўкі. Напэўна, нельга павялічыць прадуктыўнасць, не пракачаўшы прафесіяналізм. Калі я быў інжынерам без ШІ, а цяпер я інжынер з ШІ і ўмею ім карыстацца, то вось гэтае «умею» і ёсць рост майго прафесіяналізму.
Але гэта ўжо не пра Computer Science.
Ну добра, гэта не Computer Science, але нешта накшталт пісьменнасці. Дапусцім, я капальнік траншэй. Я вывучыў грамату і цяпер па паперцы магу разумець, што мне трэба капаць, адкуль і дакуль. Гэта павялічвае маю прадуктыўнасць у сістэме, таму што на мяне патрабуецца менш камунікацыі. Гэтак жа і інжынер, які засвоіў новыя навыкі ў галіне ШІ і цяпер можа выконваць свае задачы лепш, хутчэй, эфектыўней. Хай гэта і не Computer Science.
З іншага боку, гэтая штука моцна расслабляе мозг і адвучае ад нейкіх базавых навыкаў.
У чалавека, які схільны расслабляць сваю мазгавую дзейнасць, яе будзе расслабляць усё што заўгодна. У чалавека, які схільны расці над сабой, усё што заўгодна будзе правакаваць мазгавую дзейнасць.
Таму, хто з дапамогай ШІ задавальняе найпрасцейшыя запыты, ён будзе на шкоду. Таму, хто будуе складаныя сістэмы, будзе прыносіць карысць. Гэты інструмент можна выкарыстоўваць для гіганцкай колькасці задач, у тым ліку для таго, каб здурнець канчаткова. Кожны бярэ тое, што яму трэба.
Канечне, гэта значны пераход для цывілізацыі і ён будзе весці да расслаення грамадства. У гэты бок рухаецца свет.
Давай абмяркуем зарплаты ў кантэксце гэтых змен. У крызіс можна браць людзей з мідлоўскім стажам на джуніарскія зарплаты і сеньёраў на мідлоўскія зарплаты. Ці азначае гэта, што ў сеньёра апускаецца шкляны столь зарплаты?
Калі мы кажам пра зарплаты, вельмі важная геаграфія, візавыя і іншыя work permit пытанні. У тым жа Казахстане мы бачым дастаткова бурны рост ІТ, тады як у Беларусі, наадварот, працы стала менш. То бок гісторыя з рэцэсіяй уплывае на ўсіх, але ў розных краінах па-рознаму.
Што датычыцца гэтага дэмпінгу. Той інжынер, які дзякуючы ШІ стаў менш кодзіць, але вырашаць больш бізнес-задач, застаецца вельмі запатрабаваным. Так, яму складаней прабіцца праз усялякія рэкрутарскія аўтаматызацыі, якія выкарыстоўваюць ШІ, але ён па-ранейшаму важны гулец. Я не чуў пра зніжэнне зарплаты для такіх. Пра звальненні чуў, а пра тое, што цяпер вы робіце тое ж, што раней, але атрымліваеце менш, таму што рынак змяніўся, — ніколі. Дасведчаны інжынер застаецца запатрабаваным.
Але я прадбачу сур’ёзнае расслаенне сярод інжынераў. У першым эшалоне будуць тыя, хто піша складаныя сістэмы, базы, перадавыя тэхналогіі, з якімі ШІ наўрад ці дапаможа. Гэта топ-інжынеры, якія будуць атрымліваць дастаткова шмат. Іх патрэбна будзе вельмі мала.
У другім эшалоне — тыя, хто робіць прыкладныя рэчы накшталт аўтаматызацыі прадпрыемстваў. Яны будуць атрымліваць істотна менш, але нармальна.
А далей ідуць усялякія вайбкодары, хлопцы без добрага бэкграўнду, якія аўтаматызуюць усялякія «боцікі», выкарыстоўваючы no-code ці low-code, — гэта будзе доўгі і танны хвост.
Складанасць задач, якія вырашае кожны з трох класаў, будзе паступова расці. І задача інжынера — апынуцца ў максімальна высокім класе з максімальна выразнымі і глыбокімі ведамі. Каб заставацца запатрабаваным.
«Больш няма куды, а сям'ю карміць трэба». Чаму інжынеры не хочуць працаваць у гэмблінгу. Ці хочуць?
Нехта супраць любога гэмблінгу, а нехта адрознівае гатункі: напрыклад, «суровы постсавецкі» не ок, а цывілізаваны канадскі (дзе і працуе сам спікер) — ок.
все это походит на большую маркетинговую компанию AI и все о ней говорят то ли с точки зрения хайпа то ли пытаются сказать что то дельное
но в целом ничего нового как я понял
Релоцировались? Теперь вы можете комментировать без верификации аккаунта.
все это походит на большую маркетинговую компанию AI и все о ней говорят то ли с точки зрения хайпа то ли пытаются сказать что то дельное
но в целом ничего нового как я понял